Pierwszy kompleksowy portal dla turystów i osób zafascynowanych Włochami
Zima, Włochy Narty, Włochy Alpy, Włochy Dolomity, Włochy
Booking.com

Jakie włoskie miasto lubisz najbardziej?

  • Rzym
  • Wenecja
  • Mediolan
  • Florencja

Koleje dużych prędkości we Włoszech

Włosi są pionierami w budowie linii kolei dużych prędkości na świecie. Już w latach pięćdziesiątych XX wieku rodziła się idea budowy tzw. Diretissima - linii szybkiej kolei z Rzymu na północ kraju. Dziesięć lat później przeprowadzono wstępne badania dotyczące budowy linii szybkiego ruchu Rzym - Florencja, jako pierwszego tego typu obiektu w Europie. Głównymi przeszkodami były finanse i górzysty teren, po którym miała być poprowadzona linia.

Kolej we WłoszechW 1968 roku ruszyła budowa linii Diretissima z Rzymu do Florencji. W czerwcu 1970 roku rozpoczęto budowę wiaduktu nad rzeką Paglia, który należał w tamtym czasie do najdłuższych na świecie. Budowa wiaduktu o długości 5,3 km trwało do 1975 roku. Dwa lata później ukończono pierwszy odcinek linii, który prowadził z Rzymu do niewielkiej miejscowości Cittadella Pieve, gdzie pociągi zjeżdżały na starą trasę kolejową. Budowa całego połączenia trwała do 1992 roku. Była ona początkiem rządowego Planu Generalnego Transportu, uchwalonego w 1986 roku, którego celem było utworzenie sieci szybkich połączeń na kształt litery T, o łącznej długości ponad 1400 km, w tym około 1100 km na liniach całkowicie nowych. Rządowe plany zakładały połączenie Turynu z Wenecją i Triestem oraz Mediolanu, Bolonii, Florencji, Rzymu i Neapolu, a dalej Sycylii. W 1981 roku oddano do użytku pierwszy znaczący odcinek linii Diretissima o długości 150 km. Trzy lata później połączono go z kolejnym odcinek o długości 74 km.

W 1991 roku w celu usprawnienia finansowania i koordynowania budowy linii kolei dużych prędkości powołano do życia spółkę TAV. Projekt zakładał podpisanie umowy pomiędzy narodowym włoskim przewoźnikiem FS, a Ministerstwem Transportu. 40 proc. kosztów inwestycji miało finansować państwo, a 60 proc. inwestor prywatny.

Budowa linii Florencja - Bolonia
Budowa linii Florencja - Bolonia, tunel San Pellegrino (fot.: archiwum Ferrovie dello Stato)

Rok później - w 1992 roku - oddano do użytku ostatni, trzeci odcinek Diretissima o długości 24 km, a tym samym ostatecznie został połączony Rzym z Florencją. Z racji przeciągającej się budowy, prędkość maksymalna na linii Rzym - Florencja została zwiększona do 250 km/h, czym wpisała się ona do historii jako najstarsza linia dużych prędkości w Europie. Z racji stosowanego we Włoszech zasilania pociągów za pomocą sieci trakcyjnej o napięciu 3kV prądu stałego, 250 km/h stało się prędkością graniczną. Mimo to, że FS posiadały tabor zdolny do jazdy 300 km/h, to pociągi nie mogły się poruszać z taką prędkością.

Dworzec w Turynie
Nowa stacja Torino Porta Susa (fot.: archiwum Ferrovie dello Stato)

W 1994 roku ruszyły prace budowlane przy linii Rzym - Neapol, a dwa lata później na linii Florencja - Bolonia. W 2000 roku po wyborach włoski rząd opracował na nowo koncepcję budowy kolei dużych prędkości. Podjęto decyzję o budowie sieci kolei dużej prędkości łączącej Mediolan przez Florencję i Rzym z Neapolem oraz Turyn przez Mediolan z Wenecją. Jednak tym razem zdecydowano się na wprowadzenie pociągów z prędkością 300 km/h, co wymagało zmiany koncepcji zasilania z 3kV prądu stałego na 25 kV 50 Hz prądu przemiennego. Zdecydowano się również zainstalować europejski system zabezpieczania ruchu pociągów ERTMS/ETCS poziom 2 oraz łączność za pomocą systemu GSM-R.

Most kolei dużych prędkości
Most nad rzeką Sieve (fot.: archiwum Ferrovie dello Stato)

W 2005 roku otworzono linię Rzym - Neapol. Skład ETR500 na linii Rzym - Neapol osiągnął rekordową wówczas prędkość 305 km/h. Rok później ETR500 na tej samej linii rozwinął prędkość 350 km/h. Linia powstała w bardzo trudnych warunkach terenowych. Wymagała zbudowania 39 wiaduktów i mostów o łącznej długości niespełna 40 km. Wydrążono 26 tuneli, a kolejnych 66 zbudowano metodą odkrywkową. Razem liczą one 40 km. Zmieniające się ciśnienie w czasie przejazdu pociągiem (z prędkością 300 km/h) jest dosyć wyraźnie odczuwalne dla pasażerów pociągu. Najdłuższy tunel Colli Albani ma 6,6 km, a najdłuższy most – nad rzeką Volturno – 1,6 km.

Frecciarossa, Italia
Uroczysta prezentacja składu Frecciarossa (fot.: archiwum Ferrovie dello Stato)

W 2006 roku otworzono pierwszy odcinek linii Turyn - Mediolan, o długości 125 km. Rok później miały miejsca otwarcia krótkich odcinków linii. Pierwszy o długości 29 km z Werony do Padwy, stanowiący w przyszłości część trasy Werona  – Wenecja, oraz drugi o długości 23 km z Mediolanu do Treviglio, stanowiący część linii MediolanWerona.

Kolej dużych prędkości, Włochy
Linia Alte Veloce we Włoszech (fot.: archiwum Ferrovie dello Stato)

Jednocześnie cały czas trwały prace na południu Włoch. W 2008 roku uruchomiono przedłużenie linii dużych prędkości z Neapolu do Salerno na południu Włoch (29 km). Ważniejszym wydarzeniem 2008 roku było oddanie w grudniu linii z Mediolanu do Bolonii o długości 210 km. Te odcinek pociągi pokonują w 65 minut. W ramach budowy linii dworzec centralny w Mediolanie został poddany kompleksowej modernizacji, oraz zmieniono układ torowy. Niestety włączenie linii dużej prędkości na istniejący dworzec spowodowało bardzo ostre ograniczenia przepustowości dla tradycyjnych pociągów regionalnych. Nowa linia miała łącznie 3,5 km tuneli oraz 32 km mostów i wiaduktów. W wielu miejscach - zgodnie z założeniami - została połączona ze starą, istniejącą linią. W momencie uruchomienia linii z Bolonii do Mediolanu w ofercie włoskich kolei znalazły się nowe szybkie połączenia na trasie Rzym - Mediolan.

Sala konferencyjna w Frecciarossa
Biznesowa sala konferencyjna w pociągu Frecciarossa (fot.: archiwum Ferrovie dello Stato)

Pod koniec 2009 roku oddano do ruchu drugi, brakujący odcinek linii Mediolan - Turyn, a tym samym oba miasta zostały wreszcie połączone szybką koleją. W tym samym czasie uruchomiono również odcinek Bolonia - Florencja. Budowa tego odcinka stanowiła nie lada wyzwanie dla włoskich inżynierów, ponieważ na swojej długości 78,5 km aż 93 proc. trasy znajduje się w tunelach. Najdłuższy z nich ma 18 km długości. Do zakończenia prac brakowało nowego dworca we Florencji dla pociągów dużej prędkości, które zmuszone były wjeżdżać na „stary” dworzec czołowy, co zajmowało 20 minut (po wjeździe na dworzec pociągi musiały się cofać, aby wrócić na główną linię). Ostatecznie w 2011 roku uruchomiono stację Florencja Belfiore i czas postoju we Florencji skrócił się z 20 do 5 minut.

Wnętrze Frecciarossa
Wnętrze pociągu Frecciarossa, klasa biznesowa (fot.: archiwum Ferrovie dello Stato)

Obecnie we Włoszech intensywnie postępują prace budowlane nad nowym połączeniem kolejowym Mediolanu z Genuą, jak również trwa budowa linii Neapol - Bari, na południu Włoch. Linie kolei dużych prędkości budowane są również na Sycylii, gdzie sieć rozrasta się o odcinki Mesyna - Patti i Fiumetorto - Ogliastrillo, stanowiących część trasy MesynaPalermo.

Roma Tiburtina
Dworzec Roma Tiburtina (fot.: archiwum Ferrovie dello Stato)

Trwa również budowa linii Turyn - Lyon (we Francji). Brakujący odcinek połączy Paryż z Rzymem. Budowa tej linii wymaga wywiercenia kilku tuneli w Alpach. Główny tunel po stronie francuskiej, między miejscowościami Saint Jean i Venaus, będzie miał aż 53 km długości, natomiast tunel Bussoleno 12 km. Koszt ich budowy to 6,7 mld euro. Strategiczne znaczenie tej linii dla utworzenia paneuropejskiej sieci dużych prędkości spowodowało, że w finansowanie budowy będzie w znacznej mierze zaangażowana Unia Europejska. Międzynarodowe porozumienie w tej sprawie podpisano pod koniec stycznia 2001 r. Obecny czas przejazdu z Turynu do Lyonu, wynoszący około 4 godz., zostanie skrócony do 1 godz. 45 min. Z Mediolanu będzie można dojechać do Paryża w 4 godz., a do Barcelony w 7 godz.

Frecciarosa, Italia
Włoski skład Frecciarosa (fot.: archiwum Ferrovie dello Stato)

Włoskie koleje rozważają możliwość reelektryfikacji linii Diretissima z Rzymu do Florencji, co ma przynieść zwiększenie prędkości maksymalnej do 300 km/h. Na kompleksową przebudowę czekają również stacje Turyn Porta Susa, Turyn Porta Nuova, Bolonia Centrale, Rzym Tiburtina, Neapol Afragola oraz powstanie nowy regionalny przystanek na trasie Mediolan - Bolonia o nazwie Reggio Emilia, który powstanie z inicjatywy i za pieniądze regionu o tej samej nazwie.

Kolej we Włoszech
Kolej we Włoszech - Frecciarosa (fot.: archiwum Ferrovie dello Stato)

Obecnie czas przejazdu z Rzymu do Mediolanu wynosi 2 godz. 45 minut, a po reelektryfikacji odcinka Rzym - Florencja mógłby ulec jeszcze skróceniu. Szybkie pociągi trasę z Neapolu do Mediolanu pokonują w 4 godz. 10 min. W godzinach szczytu pociąg odjeżdżają co godzinę, a w przyszłości ma być to co 15 minut! Koleje dużych prędkości we Włoszech dysponują ponad 120 składami zespolonymi szybkiego ruchu. W zależności od składu pociągi mają od 9 do 12 wagonów. Obecnie udział szybkiej kolei we Włoszech w stosunku do wszystkich przewozów pasażerskich koleją wynosi około 20 proc. Składy szybkiego ruchu są przedmiotem stałej troski kolei włoskich, czego przejawem jest okresowe unowocześnianie ich wnętrza tak, aby wszystkie zapewniały możliwie wysoki komfort jazdy. Ostatnio na liniach szybkich kolei we Włoszech zaczynają się także pojawiać prywatni przewoźnicy.

Szybka kolej we Włoszech
Szybka kolej we Włoszech (fot.: archiwum Ferrovie dello Stato)

Włoska kolej planuje do końca 2012 roku posiadać aż 1200 km linii wysokich prędkości. Na sporej części z nich, nowe pociągi ETR 610, które już są w trakcie konstrukcji, jeździłyby z prędkością 350 km/h, zabierając na pokład do 700 osób. Po zakończeniu wszystkich prac budowlanych, oprócz gęstej sieci połączeń krajowych, mają też powstać superszybkie połączenia międzynarodowe, np. Rzym – Mediolan – Turyn – Paryż, czy Rzym – Mediolan – Zurych.

oprac. Łukasz Ropczyński

Bibliografia:

  • A. Żurkowski (Pełnomocnik Zarządu PKP S.A. ds. Kontaktów Międzynarodowych, Wiceprzewodniczący Forum Pasażerskiego UIC), Koleje dużych prędkości we Włoszech, 2006
  • R. Piech, Włoskie pociągi dużej prędkości, portal inforail.pl, 2009
  • http://it.wikipedia.org - Wikipedia Italia, 2012
  • http://www.trenitalia.com/ - FS Italia, 2012
Booking.com