Booking.com
Partnerzy

Sonda

Sprawdzamy co myślą nasi czytelnicy

Jakie włoskie miasto lubisz najbardziej?

Wyniki

Loading ... Loading ...
Booking.com

Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Florencja, Toskania – najlepszy przewodnik po mieście. Co warto zobaczyć?

prowincja: Florencja, region: Toskania, Włochy

Mieszkańcy Toskanii są przekonani, że w ich regionie jest wszystko to, co we Włoszech najpiękniejsze: olśniewające miasta, najcenniejsze dzieła sztuki, niezwykłe krajobrazy, wyśmienita kuchnia i najlepsze wino na świecie. Z kolei stolica Toskanii – Florencja, to nie jest miasto z zabytkami. To miasto-zabytek, do którego zjeżdżają się najwybitniejsi wielbiciele sztuki. Nigdzie indziej nie sąsiaduje ze sobą tylu mistrzów renesansu. Tu przeprowadzali swoje eksperymenty Leonardo da Vinci i Galileusz, tu tworzyli najwięksi mistrzowie pędzla i dłuta: Giotto, Cimabue, Botticelli i Michał Anioł. Tutaj narodził się sympatyczny kłamczuch Pinokio. Michał Anioł mówił, że “Italia to ogród Europy, Toskania – ogród Italii, Florencja – kwiat Toskanii”.

 

Florencja jest miastem tak niezwykłym, że przyjeżdżając tutaj na jednodniową wycieczkę jesteśmy w stanie zwiedzić tylko kilka kluczowych zabytków, placów i mostów. Przy odrobinie szczęścia uda nam się zajrzeć do któregoś z muzeów. Na dokładniejsze poznanie chociażby większości atrakcji Florencji potrzeba tygodni, a może i miesięcy. Na taki luksus może pozwolić sobie studiująca tutaj młodzież lub szczególnie bogaci emeryci. Stolica Toskanii ma to do siebie, że im więcej o niej wiemy, tym bardziej odkrywamy jak jeszcze wiele miejsc pozostało do zwiedzenia.

Agata Chrzanowska, prywatny przewodnik po Florencji i Toskanii dla wszystkich miłośników sztuki i historii
Florencja z licencjonowanym przewodnikiem

Jeśli chciałbyś zwiedzić Florencję i Toskanię z licencjonowanym przewodnikiem odwiedź stronę guidemeflorence.com. Agata Chrzanowska mieszka we Florencji od 2010 roku. Przeprowadziła się tutaj, aby kontynuować badania nad malarstwem Renesansu. Po ukończeniu doktoratu zaczęła pracę jako przewodnik, aby móc dzielić się pasją do sztuki i historii z szerszą publicznością.

Florencja - jak zwiedzać miasto? Co zobaczyć?

Ponte Vecchio, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)
Ponte Vecchio, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

To 370 tys. miasto z punktu widzenia turystycznego ma ważną zaletę. Stosunkowo wszędzie jest blisko. Nie ma sensu przemieszczać się komunikacją miejską, ponieważ praktycznie za każdym rogiem odkryjemy nowe wspaniałe ulice, zaułki, pałace, kościoły, czy muzea. Większość turystów zwiedzanie rozpoczyna od dworca kolejowego, który położony jest w samym centrum. Zdecydowanie łatwiej i sprawniej można się tu dostać pociągiem, niż na przykład własnym samochodem.

mapa Florencji, plan miasta do wydrukowania (kliknij, aby powiększyć)
mapa Florencji, plan miasta do wydrukowania (kliknij, aby powiększyć)

Z dworca pierwsze kroki kierujemy w stronę pobliskiego kościoła Santa Maria Novella. Budowę kościoła Santa Maria Novella rozpoczęto w XIII w. Kościół składa się z trzech naw i przykryty jest żebrowym sklepieniem. Wewnątrz możemy podziwiać freski najwybitniejszych artystów średniowiecza i renesansu. W kaplicy Gondi (po lewej stronie kościoła) znajduje się drewniany krucyfiks autorstwa Brunelleschiego. Prawdopodobnie to jedyne drewniane dzieło tego wybitnego architekta. Natomiast przy wejściu do zakrystii znajduje się krucyfiks autorstwa Giotta.

Florencja - słynna Duomo, czyli katedra Santa Maria Novella najważniejszym zabytkiem miasta

Santa Maria del Fiore, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)
Santa Maria del Fiore, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Po tym jak zwiedzimy kościół Santa Maria Novella z placu przed kościołem cofnijmy się odrobinę ponownie w stronę dworca i skręćmy w prawo w handlową ulicę Via Panzani. Prowadzi ona od dworca do Duomo – najbardziej znanego zabytku Florencji.

Duomo, czyli katedra Santa Maria del Fiore, swego czasu była największą katedrą na świecie. Dziś w tej klasyfikacji zajmuje wciąż zaszczytne czwarte miejsce. Budowa katedry rozpoczęła się 1296 r. i trwała przez kolejnych 140 lat. Budowę finansował nowo nałożony wówczas na mieszkańców miasta podatek od nieruchomości.

Neogotycką fasadę wzniesiono pod koniec XIX w. Na największą uwagę zasługuje kopuła będąca zwieńczeniem katedry. To genialne dzieło Brunelleschiego, który jest uznawany za najwybitniejszego architekta tamtej epoki. Do dziś we Florencji nie powstał budynek wyższy od Dumo, która liczy sobie 107 m. Wokół katedry jest dość ciasno. W przeciwieństwie do innych włoskich miast, tutaj nie ma dużego placu, który odsuwałby inną zabudowa od katedry. To utrudnia podziwianie świątyni i powoduje, że na niewielkim placu przed wejściem przez cały dzień jest tłum ludzi, który miesza się z równie dużym tłumem nielegalnych handlarzy.

Jak zwiedzać katedrę we Florencji?

Santa Maria del Fiore, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)
Santa Maria del Fiore, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Warto też zajrzeć do wnętrza Santa Maria del Fiore. W porównaniu z zachwycającą fasadą, wnętrze sprawia wrażenie surowego. Co warto wiedzieć przed zwiedzaniem?

  • Wstęp jest bezpłatny, ale katedra jest otwarta dla zwiedzających tylko w określonych godzinach. Na stronie internetowej katedry https://www.ilgrandemuseodelduomo.it sprawdź przed przyjazdem aktualne godziny otwarcia (zależne od pory roku).
  • Wejście na kopułę jest płatne i wymaga wcześniejszej rezerwacji przez internet.
  • Pamiętaj o odpowiedniej odzieży. Nawet w czasie upałów do środka nie są wpuszczane osoby z odsłoniętymi ramionami, zbyt krótkimi spodniami, w kapeluszach czy okularach przeciwsłonecznych. Szatnia znajduje się w kasie muzeum.
  • Dostęp do kopuły, dzwonnicy i muzeum jest niedozwolony z dużymi torbami i plecakami.
plan katedry i budynków sąsiadujących (źródło: Il Grande Museo del Duomo Firenze)
plan katedry i budynków sąsiadujących (źródło: Il Grande Museo del Duomo Firenze)

We wnętrz Duomo warto zwrócić uwagę na freski na kopule, które miały być florenckim odpowiednikiem fresków Michała Anioła, które namalował w Rzymie. Z kolei do zakrystii prowadzą wykonane z brązu drzwi autorstwa Luki della Robbii. W nawie północnej znajdziemy wizerunek Dantego, który stoi za murami Florencji. Miało to symbolizować jego wygnanie. Obraz zamówiono w 1465 r., w związku z dwustuleciem urodzin poety. Warto podkreślić, że we wnętrzu katedry pochowano tylko jedną osobę. Był to twórca zachwycającej kopuły, czyli Filippo Brunelleschi. Był to dowód uznania dla geniuszu architekta. Do grobu należy zejść schodami znajdującymi się po prawej stronie.

Kopuła katedry jest najlepszym punktem widokowym we Florencji

Planując przyjazd do Florencji warto wcześniej zarezerwować wstęp na kopułę Santa Maria del Fiore. To świetny punkt widokowy i idealne miejsce do pamiątkowych zdjęć. Pamiętaj, że na kopułę prowadzi aż 463 schody! Nie ma windy. Warto to wziąć pod uwagę.

Florencja i 85 metrowa dzwonnica obok Duomo

dzwonnica przy Santa Maria del Fiore we Florencji (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)
dzwonnica przy Santa Maria del Fiore we Florencji (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Tuż obok katedry znajduje się wysoka na 85 m dzwonnica. Jej budowę rozpoczął Giotto w 1334 r. Później prace kontynuował kolejny wielki twórca renesansu – Andrea Pisano. Prace budowlane ukończono w 1359 r. Turyści mogą wejść na taras widokowy na górze dzwonnicy, skąd rozpościera się przepiękny widok na panoramę Florencji. Jest to idealne miejsce do pamiątkowych zdjęć. Wstęp jest płatny, a po drodze trzeba pokonać  414 schodów.

Baptysterium i drzwi wykonane z brązu

Naprzeciwko Santa Maria del Fiore znajduje się Baptysterium. Budowla została wzniesiona prawdopodobnie około V w. n.e, co czyni ją najstarszym zabytkiem o charakterze religijnym we Florencji. W XII w. – gdy trwała budowa Santa Maria del Fiore – także Baptysterium zyskało nowy wygląd. To wówczas zapadła decyzja, aby ściany zbudowane były z białego i zielonego marmuru.

zabytkowe drzwi do Baptysterium we Florencji (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)
zabytkowe drzwi do Baptysterium we Florencji (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Baptysterium posiada trzy pary drzwi wykonane z brązu. Na jednych drzwiach znajdują się płaskorzeźby będące scenami z życia Jana Chrzciciela (jest on jednocześnie patronem Florencji). Kolejne drzwi (z elementami pozłacanymi) przedstawiają sceny z życia Chrystusa. Ostatnie (trzecie) drzwi przedstawiają sceny ze Starego Testamentu.

W pobliżu słynnego Duomo znajduje się inny ważny kościół – San Lorenzo. Wybudowany został w IX w., a pięć wieków później został przebudowany. Obecnie wejście do wnętrza jest płatne i możliwe tylko w określonych godzinach. Wewnątrz można podziwiać freski Rossa Fiorentina oraz płaskorzeźby Donatella i Michała Anioła. Tutejsze kaplice medycejskie zostały wbudowane przez Brunelleschiego i Michała Anioła. Przy kościele znajduje się XVI wieczna Biblioteca Laurenziana.

Florencja - Piazza della Signora i Palazzo Vecchio

Santa Maria del Fiore, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)
Santa Maria del Fiore, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Kolejnym obowiązkowym punktem na turystycznej mapie Florencji jest Piazza Della Signoria. To przy tym placu znajdują się takie obiekty, jak Palazzo Vecchio, loggia Signorii oraz fontanna Neptuna.

Palazzo Vecchio to – tak samo jak przed wiekami – siedziba władz miasta. Budynek powstał w XIII w. Na gotyckiej fasadzie budynku z łatwością można zauważyć detale świadczące o obronnym znaczeniu budowli. W przeszłości przed pałacem stały posągi, w tym m.in. słynny Dawid autorstwa Michała Anioła. Obecnie ze względów bezpieczeństwa znajdują się tutaj wierne kopie tych posągów.

Palazzo Vecchio, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)
Palazzo Vecchio, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Z kolei na wyższych piętrach Palazzo Vecchio w sali Cinquecento znajdują się dzieła Vasariego (tutaj wstęp jest płatny). Dzisiejsza Rada Miasta obraduje w sali, w której znajdują się autentyczne freski Vasariego, a tuż obok są dzieła Michała Anioła. Na drugim piętrze historycznego budynku zwiedzić można salę dei Gigli z imponującym freskiem Ghirlandaia i stropem autorstwa malarza Giuliana da Maiano.

Loggia dei Lanzi we Florencji

Loggia dei Lanzi przy Palazzo Vecchio, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)
Loggia dei Lanzi przy Palazzo Vecchio, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Gdy będziesz zwiedzał Piazza della Signora zwróć też uwagę na niepozorną Loggię dei Lanzi.

Jest to niewielka budowla znajdująca się przy Piazza della Signoria i odchodzącym od niego Piazza degli Uffizi (dziedziniec pomiędzy skrzydłami zabudowań Galerii Uffizi). Łuki arkad Logii wspierają się na masywnych filarach, których trzony są bogato profilowane. Nad nimi, w ozdobnych kasetonach, umieszczono alegorie cnót zaprojektowane przez Agnolo Gaddiego w latach 1384 – 1389.

Florencja Galleria degli Uffizi - bilety, rezerwacja

Galleria degli Uffizi, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)
Galleria degli Uffizi, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Tuż obok Palazzo Vecchio znajduje się Palazzo Uffizi. W przeszłości znajdowały się tutaj biura urzędników miejskich. Dziś jest to siedziba Gallerii degli Uffizi – jednego z najsłynniejszych i najważniejszych muzeów świata. Przed budynkiem zazwyczaj stoi kilkugodzinna kolejka. Jeśli chcemy dostać się do środka, to bilety warto kupić wcześniej przez Internet.

Bilet do Galerii Uffizi przez internet - wejście bez kolejki

Na oficjalnej stronie internetowej www.uffizi.it można kupić bilet do Galerii Uffizi. Jest tam kilka opcji do wyboru. Za dodatkową opłatą można zarezerwować konkretną godzinę wejścia. Warto skorzystać z tej opcji, szczególnie jeśli jedziesz do Florencji w sezonie.

W Galleria degli Uffizi zobaczymy bezcenne dzieła światowego formatu, takich twórców jak Michał Anioł, Rafael, Caravaggio, Sandr Botticelli (Narodziny Wenus, Wiosna, Madonna), Filippa Lippiego, Cimabuego, Giotta, Holbeina i wielu innych.

Florencja wzdłuż rzeki Arno - Most Złotników

Ponte Vecchio, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Z Galerii najlepiej udać się nad brzeg rzeki Arno. Stąd będziemy mogli zachwycać się widokiem florenckich kamienic i pałaców tuż przy wodzie. Na dole widoczna jest nawet niewielka, trawiasta plaża.

Nasz Czytelnik Karol Ścipniak napisał do nas:

W jednym z akapitów napisaliście o małej prywatnej zielonej plaży przy Ponte Vecchio. Razem z moją dziewczyną Asią bardzo wiele dowiedzieliśmy się z Waszej strony przygotowując się do naszej podróży do Włoch dlatego też chcielibyśmy podzielić się z Wami pewną informacją.Ta plaża należy do florenckiego towarzystwa kajakarskiego i jest jak najbardziej dostępna dla wszystkich! Wejście do klubu wyglada jak zwykła brama mieszkalna z małym szyldem i mimo, że rozglądaliśmy się za wejściem na plażę dobrych kilka tygodni, to trafiliśmy tam w końcu zupełnym przypadkiem. W środku jest mały bar, gdzie można zamówić drinki, muzeum oraz aktywna część klubu kajakarskiego.Miejsce jest ciekawe ze względu na kontekst historyczny (sukcesy klubu na arenie międzynarodowej) ale najlepsza i tak jest ta plaża - niesamowicie kameralna i cicha, zwłaszcza w kontraście do tłumów przewalających się po pobliskim Ponte Vecchio. Ludzie za bardzo nie chwalą się tym miejscem, zapewne w obawie przed zalewem "jednodniowych turystów", ale pomyśleliśmy że może umili i urozmaici Wam to kolejny pobyt w tym cudownym mieście (...).

plaża nad rzeką Arno, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)
plaża nad rzeką Arno, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Okolice Galerii degli Uffizi to świetny punkt widokowy do robienia zdjęć na tle Ponte Vecchio, nazywanego też Mostem Złotników. Potoczna nazwa wywodzi się z faktu, że na moście swoje sklepy od wieków mają jubilerzy. Most został wybudowany w 1345 r. Wcześniej w tym miejscu był most drewniany. Jednak zaraz po oddaniu nowego, murowanego mostu nie było tu jeszcze sklepów jubilerskich. Zaczęły powstawać sukcesywnie w kolejnych dziesięcioleciach. Na szczęście część mostu po środku pozostała niezabudowana. Można więc podziwiać z mostu obie strony Florencji.

Ponte Vecchio, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Ciekawostką jest fakt, że w XVI w. na prośbę Kosmy I wybudowany został specjalny zadaszony korytarz prowadzący od Palazzo Pitti do Palazzo Vecchio (po drodze korytarz przechodził przez Ponte Vecchio. Korytarz przetrwał do dziś i jest nazywany korytarzem Vasariego (od nazwiska projektującego go architekta).

Ponte Vecchio, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Z kolei tuż obok Mostu Złotników usytuowany jest najstarszy florencki kościół wybudowany w IV w. Przedsionek kościoła Santa Felicita znajduje się właśnie w korytarzu Vasariego. W kościele warto zwrócić uwagę na XVI wieczne freski.

Palazzo Pitti - ogromna rezydencja Medyceuszy

Palazzo Pitti we Florencji, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)
Palazzo Pitti we Florencji, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Po drugiej stronie Florencji konieczne należy odwiedzić renesansowy Palazzo Pitti. W przeszłości była to ogromna rezydencja Medyceuszy. W XVI w. Kosma I kazał rozbudować budynek o kolejne dwa skrzydła z tyłu, a w XVII w. rozszerzono fasadę. Przez wieki była to rezydencja toskańskich książąt. Obecnie znajduje się tutaj muzeum. Jak przystało na Florencję zgromadzone tu dzieła są bezcenne. Sam budynek jest jednym z najważniejszych zabytków świata pochodzących z XV w. Na uwagę zasługuje też dziedziniec pałacu i ogród.

plac przed Palazzo Pitti we Florencji, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)
plac przed Palazzo Pitti we Florencji, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

W Palazzo Pitti mieści się Galleria Palatina. Zwiedzanie jest płatne. Znajdują się tutaj renesansowe i barokowe obrazy takich malarzy jak Rafael, Tycjan, Tintoretta i Rubens. Nad Galerią Palatina znajduje się Galleria d’Arte Moderna (Galeria Sztuki Nowożytnej).

Kolejny obowiązkowy punkt - Piazza Santa Croce

Piazza di Santa Croce, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Po drugiej stronie rzeki Arno punktem obowiązkowym podczas zwiedzania Florencji jest Piazza Santa Croce. To tutaj znajduje się wzniesiony w XIV w. kościół Santa Croce. Z zewnątrz podziwiać możemy marmurową fasadę, dzwonnicę oraz pomnik Dantego. Aby wejść do środka należy wykupić bilet. Gotyckie wnętrze składa się z trzech naw. Ozdabiają je freski Giotta. W prawej części kościoła warto zwrócić uwagę na płaskorzeźbę „Zwiastowanie” autorstwa Donatella. Jednak największe wrażenie robi lista nazwisk osobistości, które zostały pochowane w kościele Santa Croce. Spoczywają tutaj: Michał Anioł, Galileusz, Machiavelli, Leonardo Bruni, Gioacchino Rossini i Lorenzo Ghiberti.

Piazza di Santa Croce, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)
Piazza di Santa Croce, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Mało kto wie, że we Florencji powstał pierwszy w Europie sierociniec. To Ospedale degli Innocenti, zaprojektowany przez Brunelleschiego w stylu renesansowym i wybudowany w XV w. O przeznaczeniu budynku świadczą do dziś zachowane rzeźby małych dzieci. Obecnie w środku znajduje się niewielkie muzeum z freskami między innymi Michała Anioła oraz innych artystów renesansu.

Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)
Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Ospedale degli Innocenti znajduje się przy Piazza della Santissima Annunziata. Urokliwy plac otoczony jest budynkami z półcieniami. Po jednej ze stron znajduje się XV wieczna bazylika Santissima Annunziata z przepięknymi freskami Andrei del Sarto, Rosa Fiorentina i Pontorma. W pobliżu znajdziemy Museo Archeologico, które poświęcone jest Etruskom, którzy niegdyś żyli na terenie dzisiejszej Toskanii.

Florencja - co jeszcze warto wiedzieć?

Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Florencja zachwyca niezliczoną ilością zabytków. Jeśli zostaną nam siły w nogach, to warte odwiedzenia są jeszcze – między innymi – trzy zabytkowe kościoły: Kościół Santo Spirito (usytuowany przy Piazza Santo Spirito, wybudowany w XV w. przez Brunelleschiego, który zmarł w trakcie prowadzonych prac pozostawiając do dziś niedokończoną fasadę), Kościół Santa Maria del Carmine (wybudowany w stylu barokowym, wewnątrz znajdują się freski autorstwa Masolino, Masaccio i Filippo Lippi) i Kościół San Miniato al Monte (jak sama nazwa mówi, usytuowany na wzgórzu, wzniesiony w stylu romańskim).

Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)
Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Sami mieszkańcy Florencji zdają się nie doceniać faktu, że przyszło im żyć w tak wyjątkowym mieście. Czują się zmęczeni faktem, że we Florencji jest coraz mniej spokojnych miejsc i ulic, które nie są zalewane przez potok turystów z całego świata. Nie dość, że ulice w mieście są wąskie, to w historycznym centrum większość całkowicie zamknięto dla ruchu. Brakuje miejsc parkingowych. Przeciętnemu mieszkańcowi ciężko przemieszczać się po mieście, a ceny w sklepach i restauracjach są nieco wywindowane. Z drugiej jednak strony, każdy z mieszkańców widzi w swoim mieście to, co chce widzieć. Miasto nigdy nie zasypia, cały rok tętni życiem, a duża część społeczeństwa żyje z prowadzenia hoteli, restauracji, pracy w muzeach, czy sklepikach z pamiątkami i produktami regionalnymi.

Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)
Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Florentyńczycy z lekką rezerwą podchodzą do jednodniowych turystów. Wystarczy jednak zostać tutaj na kilka dni, aby być życzliwie przyjętym przez sąsiadów i kelnera w barze. Nieporadne wypowiedzenie kilku podstawowych słów po włosku potrafi szybko przełamać dystans i spotyka się z życzliwą reakcją mieszkańców.

Polecane hotele we Florencji - na każdą kieszeń

hostel Plus Florence we Florencji
hostel Plus Florence we Florencji
  • Plus Florence – zazwyczaj nie polecam swoim Czytelnikom hosteli, ale to będzie wyjątek, który na to zasługuje. W samym centrum Florencji, blisko najważniejszych zabytków znajduje się świetnie oceniany hostel Plus Florence. Hotel znajduje się 10 minut spacerem od głównego dworca kolejowego. Można tu wynająć zarówno pokój prywatny (jak w zwykłym hotelu) lub łóżko w pokoju wieloosobowym.

W Plus Florence zazwyczaj można spotkać młodych i uśmiechniętych ludzi z całego Świata. Są tu dwa baseny – kryty (czynny tylko zimą) i odkryty (czynny tylko latem), sauna, bar, a rano serwowane są śniadania. W tutejszej kuchni można też przygotować coś samemu. Bezpłatne wifi w pomieszczeniach ogólnodostępnych.

Hotel Machiavelli Palace we Florencji
Hotel Machiavelli Palace we Florencji
  • Hotel Machiavelli Palace – mieści się w budynku XIV-wiecznego klasztoru, zaledwie 300 metrów od dworca Santa Maria Novella i bardzo blisko florenckiej katedry. W całym budynku zapewniono WiFi. W sezonie można zrelaksować się w ogrodzie na dachu z barem, skąd roztacza się widok na zabytkowe centrum Florencji. Część pokoi ma balkon z widokiem na katedrę, a inne dysponują sufitem ozdobionym drewnianymi belkami. Bardzo dobre śniadanie w formie bufetu.
Firenze Camping In Town, Florencja
Firenze Camping In Town, Florencja
  • Firenze Camping in Townświetny, nowy kemping położony 5 km od centrum, tuż nad rzeką Arno. Łatwo stąd dojść lub dojechać autobusem do historycznych części Florencji. Są tu dwa odkryte baseny i nowoczesne domki bungalow, z klimatyzacją, łazienką, pościelą i ręcznikami. Można wykupić śniadania. Na kempingu jest restauracja. Dużą zaletą jest też bezpłatny parking – szczególnie jeśli do Florencji jedziesz własnym samochodem, to tutaj będziesz go mógł bezpiecznie zaparkować.

Zobacz też inne hotele i apartamenty we Florencji

Booking.com

O polecanych miejscach noclegowych we Włoszech, piszę też w dwóch osobnych działach:

Piazzale Michelangelo - punkt widokowy

widok z Piazzale Michelangelo, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)
widok z Piazzale Michelangelo, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Piazzale Michelangelo to bardzo popularny wśród turystów plac położony na wzgórzu, po drugiej – w stosunku do katedry Duomo – stronie rzeki Arno. To darmowy punkt widokowy, z którego można zrobić pamiątkowe zdjęcia panoramy Florencji. Można tu dojechać autobusem miejskim, ale my doszliśmy pieszo. Idzie się przyjemnie i nie potrzeba żadnej mapy. Wzgórze widać z daleka.

Piękne zdjęcia można stąd zrobić przez cały dzień. Wieczorem słońce zachodzi dokładnie na wprost. Wielu amatorów fotografii rozstawia tutaj statywy nocą, gdy Florencja jest efektownie rozświetlona żółtymi latarniami.

Florencja - położenie

Florencja położona jest w centrum regionu Toskania nad rzeką Arno, otoczona wzgórzami. Już w XI wieku takie położenie miało dla miasta znaczenia gospodarcze. Florencja leżała na szlaku transportowym Rzym – Paryż. Dzisiaj Florencja jest bardzo dobrze skomunikowana z resztą Europy i świata. Zachodnią obwodnicę miasta tworzy A1 (Autostrada del Sole) biegnąca z Mediolanu do Neapolu.

Z Florencji do wybrzeża Toskanii prowadzi z kolei A11 (nazywaną autostradą Firenze-Mare). Do tego dochodzą dwie drogi ekspresowe. Jedna do portowego Livorno, a druga do Sieny. We Florencji znajduje się także międzynarodowy port lotniczy i kilkanaście dworców kolejowych. Przez miasto przebiega linia kolei dużych prędkości (Neapol – Rzym – Florencja – Mediolan).

Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)
Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Florencja - ciekawe miejsca, atrakcje, zabytki...

Florencja przez samych Włochów nazywana jest najpiękniejszym miastem. Zwiedzanie miasta w ciągu jednego dnia to stanowczo za krótko, aby zobaczyć wszystko, co najważniejsze. Poniżej prezentuję najważniejsze zabytki Florencji, zlokalizowane blisko siebie, w historycznym miejscu. Jeśli jedziesz do Florencji na kilka godzin, postaraj się zobaczyć tylko kilka najważniejszych miejsc zaczynając od Duomo.

Santa Maria del Fiore

Zabytkowa katedra z największą ceglaną kopułą na świecie. Powstawała od 1296 do 1436 roku. Cudowną panoramę miasta można oglądać ze szczytu kopuły lub mniej obleganej dzwonnicy – Campanile di Giotto, aby się do niej dostać, należy pokonać 414 stopni. Duomo (czyli katedrę) zaprojektował Arnolfo di Cambio. Po jego śmierci budową kierował Giotto, autor stojącej przy katedrze dzwonnicy. Campanila wraz z kopułą tworzą charakterystyczny obraz katedry, widoczne są z daleka ponad dachami domów. Wejście do samej katedry jest bezpłatne, natomiast bilet należy wykupić na taras widokowy na szczycie kopuły. Rozpościera się stąd fascynujący widok na Florencję.

Dzwonnica - Campanile di Giotto

Dzwonnica została zaprojektowana przez Giotta na planie kwadratu o boku długości 16 m. Campanile ma 84,75 m wysokości. Na taras widokowy można wyjść po 414 schodach. Elewacje została obłożona kolorowymi płytami marmuru: białego z Carrary, zielonego z Prato i różowego z Monsummano Terme, Sieny i Stazzemy.

Duomo, a obok dzwonnica Campanile di Giotto, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)
Duomo, a obok dzwonnica Campanile di Giotto, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Battistero di San Giovanni

Jeden z najstarszych budynków we Florencji, znajduje się na przeciw katedry Santa Maria del Fiore. Pierwsza budowla w tym miejscu powstawała pomiędzy IV, a VI wiekiem. W XI wieku rozpoczęła się przebudowa do dzisiejszej formy budynku. Ściany zewnętrzne zostały pokryte białym i zielonym marmurem. Na dachu budynku znajduje się latarnia z 1150 roku. Do wnętrza prowadzi troje drzwi z brązu, wszystkie ozdobione są scenami z biblii.

Baptysterium, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)
Baptysterium, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Ponte Vecchio

Jeden z najbardziej znanych mostów świata. Początkowo na moście zlokalizowane były stragany drobnych rzeźników i kowali, jednak książę Ferdynand zdecydował, aby przekazać sklepiki złotnikom i jubilerom. Domy bankowe udzielały kredytu niejednemu królowi – mówiło się, że Florencja ma w kieszeni całą Europę. To właśnie we Florencji wybito pierwszą na świecie złotą monetę. Ponte Vecchio jako jedyny ocalał po II wojnie światowej.  Był także zaminowany, ale cofające się oddziały wojsk niemieckich nie zdążyły zdetonować ładunków. Gigantyczna powódź w 1966 roku sprawiła, że most został zalany, a mieszkańcy Florencji poszukiwali “darmowych” pierścionków w wodzie.

Ponte Vecchio, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Sekretna plaża przy Ponte Vecchio

Nasz Czytelnik Karol Ścipniak napisał do nas, że udało mu się znaleźć wejście do kameralnej plaży przy Ponte Vecchio. Plaża należy do florenckiego towarzystwa kajakarskiego i jest jak najbardziej dostępna dla wszystkich! Wejście do klubu wyglada jak zwykła brama mieszkalna z małym szyldem. W środku jest mały bar, gdzie można zamówić drinki, muzeum oraz aktywna część klubu kajakarskiego. Miejsce jest ciekawe ze względu na kontekst historyczny (sukcesy klubu na arenie międzynarodowej) ale najlepsza i tak jest ta plaża – niesamowicie kameralna i cicha, zwłaszcza w kontraście do tłumów przewalających się po pobliskim Ponte Vecchio.

sekretna plaża przy Ponte Vecchio, Florencja, Włochy (fot. Karol Ścipniak)
sekretna plaża przy Ponte Vecchio, Florencja, Włochy (fot. Karol Ścipniak)

Piazza della Signoria

Plac, przy którym swoją siedzibę mają władze miasta. Zbudowany pomiędzy XII, a XIV wiekiem. Na placu stoi czterometrowy Dawid autorstwa Michała Anioła (jest to kopia, a oryginał znajduje się w Akademii Sztuki).

Piazza della Signoria, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Pomnik Neptuna na Piazza della Signoria

Na Piazza della Signoria w bogato zdobionej fontannie znajduje się sylwetka Neptuna – rzeźba Bartolomeo Ammannatiego. Nagi Neptun odegrał ważną rolę edukacyjną. Młode panny odwiedzały go, aby zobaczyć czego spodziewać się po ślubie.

Pomnik Neptuna, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Pałac Vecchio

Znajduje się przy słynnym Piazza della Signoria. Początkowo pałac był siedzibą republiki florenckiej. Później pełnił rolę ratusza. Budynek posiada trzy kondygnacje oraz wieżę z tarasem, wysoka na 94 metry. Budowę wieży ukończono w 1310 roku.

Pałac Vecchio, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Loggia dei Lanzi na Piazza della Signoria

Loggia dei Lanzi została zaprojektowana przez Benciego di Cione i Simone Talentiego w XIV w. Jest to niewielka, otwarta, florencka budowla przy placu della Signoria i odchodzącym od niego Piazza degli Uffizi.

Loggia dei Lanzi przy Palazzo Vecchio, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)
Loggia dei Lanzi przy Palazzo Vecchio, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Galeria degli Uffizi

Znajduje się w pobliżu w pobliżu Piazza della Signoria. Na bryłę budowli składają się dwa prostokątne budynki połączone trzecim, wychodzącym galerią nad rzekę Arno.  Wewnątrz dzieła najwybitniejszych przedstawicieli renesansu: Botticelli, Leonardo da Vinci, Tycjan, Rubens, Rembrandt, Caravaggio, Goya. Galeria Uffizi stanowi jedną z głównych atrakcji turystycznych Florencji. W szczycie sezonu turystycznego, aby ją zwiedzić, należy zamówić bilety co najmniej dzień wcześniej. Można zamówić bilety przez internet.

Galeria Degli Uffizi, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)
Galeria Degli Uffizi, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Basilica di Santa Croce

Znajdująca się na Piazza di Santa Croce bazylika, została wzniesiona od końca XIII do połowy XV wieku. Dziś to jedna z najważniejszych świątyń franciszkańskich we Włoszech. Posiadająca trzy nawy konstrukcja jest pięknie zdobiona wewnątrz rozmaitymi freskami. Kościół Santa Croce (Świętego Krzyża) stał się miejscem spoczynku wielu osobistości Florencji. Z tego powodu jest nazywany Panteonem.  Spoczywa tutaj m.in.: Michał Anioł, Galileusz, Niccola Machiavelli czy Dante Alighieri.

Basilica di Santa Croce, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)
Basilica di Santa Croce, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Santa Maria Novella

Kościół i klasztor dominikanów zbudowany w XIII wieku. Kościół poza czasem liturgii jest muzeum. Bilety w cenie 5 euro. Dzieci do lat 5 i osoby powyżej 65 roku życia – bezpłatnie. Główne prezbiterium Santa Maria Novella zostało ozdobione freskami Domenico Ghirlandaio. Prace zostały sfinansowane przez lokalnego bankiera Giovanni Tornabuoni. Dwadzieścia jeden fresków przedstawia zdarzenia z życia Maryi i Jana Chrzciciela. Na fasadzie można zobaczyć dwa przyrządy astronomiczne z 1572 r. dodane przez astronoma Cosima I – zegar słoneczny oraz sferę armilarną (przyrząd do wyznaczania współrzędnych równikowych i ekliptycznych ciał niebieskich) w postaci dwóch metalowych kół, których przeznaczenie można zrozumieć po przeczytaniu opisu znajdującego się wewnątrz kościoła. W południe, w dniu przesilenia wiosennego rzucany jest na ścianę cień krzyża.

Santa Maria Novella, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Biblioteka Laurenziana

Projektem budowy biblioteki początkowo zajmował się Michał Anioł, na zlecenie papieża Klemensa VII. Miała ona służyć przechowaniu cennych rękopisów zgromadzonych przez Medyceuszy. Począwszy od 1524 roku, Michał Anioł poświęcił się jej budowie w budynkach bazyliki San Lorenzo, jednak kiedy dziesięć lat później opuścił Florencję, gotowe były jedynie ściany czytelni. Dalsze prace związane z budową biblioteki kontynuowali na podstawie planów i instrukcji Michała Anioła inni budowniczowie (Tribolo, Basari, Ammannati). Biblioteka została otwarta w 1571 r. Dziś znajduje się tutaj zbiór ponad 11 tysięcy manuskryptów i 4,5 tysiąca książek, pochodzących z prywatnych zbiorów rodziny Medyceuszy.

Galleria dell'Accademia

Założona w 1563 roku jako Akademia Sztuk Pięknych była pierwszą uczelnią w Europie uczącą malarstwa i rzeźby. Obecnie wśród eksponatów galerii znajduje się m.in. Dawid autorstwa Michała Anioła oraz cykl czterech innych rzeźb, które nie zostały jednak ukończone. Znajdują się tutaj również obrazy, między innymi Botticellego.

Muzeum dell'Opera del Duomo

Muzeum z dziełami sztuki pochodzącymi z Katedry Santa Maria del Fiore oraz baptysterium i kampanili. Położone jest w budynku założonej w 1296 roku instytucji, która sprawowała opiekę nad katedrą. Znajduje się naprzeciw katedry przy Piazza del Duomo.

Bazylika San Lorenzo

Trójnawowa bazylika, wybudowana w XV wieku, na planie krzyża łacińskiego. Obok znajduje się biblioteka.

Loggia del Mercato Nuovo

Targ we Florencji zbudowany w połowie XVI wieku. Trzy nawy czteroprzęsłowej budowli dzielą rzędy kolumn, a w narożnych filarach umieszczono posągi wybitnych osobowości Florencji. Było to miejsce handlu tkaninami. Znajduje się tu także słynny dzik Il Porcellino (rzeźba autorstwa Pietro Tacca z 1612 roku). Jego pysk został wytarty do połysku przez turystów wierzących w legendę, która głosi, że potarcie zapewni każdemu powrót do Florencji.

Palazzo del Bargello

Zbudowany w 1255 roku. Początkowo swoją siedzibę miał tutaj trybun ludowy, a później administracja wojskowa i sądownicza. Od 1574 roku pałac był siedzibą prefekta policji, a jego obecna nazwa związana jest z nazwiskiem prefekta. W 1859 roku w pomieszczeniach Palazzo del Bargello  umieszczono zbiory Muzeum Narodowego. Między innymi dzieła Michała Anioła, Gianlorenzo Berniniego, Donatella, Ammanatiego, Baccio Bandinellego i wielu innych artystów okresu renesansu.

Palazzo Pitti

Renesansowy pałac położony na południowym brzegu rzeki Arno, niedaleko mostu Ponte Vecchio. Budowę pałacu rozpoczął w 1458 roku florencki bankier Luca Pitti i z tego czasu pochodzi zasadnicza część dzisiejszej budowli. Obecnie Pałac Pitti stanowi największy kompleks muzealny we Florencji.

Palazzo Pitti, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)
Palazzo Pitti, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Piazzale Michelangelo

Najlepszy, bezpłatny punkt widokowy we Florencji. Można stąd zrobić pamiątkowe zdjęcia panoramy miasta.

Piazzale Michelangelo, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)
Piazzale Michelangelo, Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

HISTORIA

Uznaje się, iż Florencja została założona przez Juliusza Cezara w 59 r. p.n.e. jako kolonia dla byłych żołnierzy. Nazwana Florentia (czyli kwitnąca), zbudowana na wzór obozu wojskowego, z dwoma głównymi ulicami, o przebiegu północ-południe i wschód-zachód, krzyżującymi się w miejscu obecnego Piazza della Repubblica. W tym miejscu było niegdyś forum. W III wieku Florencja stała się stolicą regionu. Od około 1000 roku Florencja zaczęła się rozwijać jeszcze bardziej dynamicznie i była już wówczas najważniejszym miastem w Toskanii. Przez kolejnych kilkaset lat Florencja była centrum handlu i bankowości, także na skalę europejską. W połowie XIV wieku licząca wówczas ok. 90 tysięcy mieszkańców metropolia była jedną z największych w Europie. Jednak epidemia dżumy w 1348 roku zmniejszyła liczbę obywateli miasta o połowę.

W XIV wieku bankructwa bogatych rodzin i zaraza, spowodowały nadejście gorszych czasów dla Florencji.

Władza Cosimo de'Medici

W XV wieku w mieście pojawił się Cosimo de’ Medici – bogaty bankier, który dzięki ogromnym wpływom zdobył w mieście władzę. Była to władza wyłącznie rzeczywista, formalnej (oficjalnego stanowiska) nigdy nie chciał przyjąć. Olbrzymie bogactwo pozwalało mu budować piękne pałace, sponsorować kościoły i artystów. Również jego syn Piero, a później wnuk Lorenzo byli wielkimi mecenasami sztuki. De Medici byli zleceniodawcami wielu prac Michała Anioła, Leonarda da Vinci, czy Botticellego. Walnie przyczynili się do rozkwitu Renesansu.

W kolejnych wiekach Florencja była podbijana przez Francję (która ogłosiła tutaj republikę), a następnie przez Austrię. W XIX wieku Florencja stała się częścią Zjednoczonego Królestwa Włoch, a nawet przez pięć lat była jego stolicą. Florentyńczycy chcieli szybko wkroczyć w nowe czasy budując szerokie ulice, wielkie place i nowe domy. Niestety nowe inwestycje przyczyniły się do niszczenia wielu średniowiecznych zabytków miasta. Zabytki kultury i sztuki nie były niszczone tylko przez ludzi. Dużą rolę odegrała także natura – przepływająca przez Florencję rzeka Arno kilkakrotnie w czasie wielkich powodzi niszczyła mosty. Najbardziej dramatyczna była powódź z 1966 roku, kiedy wody rzeki zalały miasto niosąc prawdziwe spustoszenie.

Florencja, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Komunikacja

Jak dojechać do Florencji

Wybierając się samochodem do Florencji musimy liczyć się z trudnością w znalezieniu niedrogiego miejsca parkingowego w pobliżu centrum. Do samej Florencji dojedziemy stosunkowo szybko autostradami A1 lub A11, jednak w ścisłym centrum obowiązują strefy ograniczonego ruchu ZTL (zona a traffico limitato). Z ruchu dla pojazdów bez zezwolenia wyłączone jest ścisłe centrum miasta. ZTL podzielona jest na kilka stref (dla pojazdów z różnymi identyfikatorami) – dobrze obrazuje to poniższa mapa:

mapa strefy ZTL (ograniczonego ruchu) we Florencji
mapa strefy ZTL (ograniczonego ruchu) we Florencji

Florencja - który parking wybrać?

Na temat parkowania we Florencji stworzyłem osobny dział:

Dobrym wyborem jest parking przy autostradzie A1. To pierwsze rozwiązanie typu “Drive and tramway” we Włoszech. Parking Villa Costanza znajduje się wzdłuż autostrady A1, między zjazdami Firenze Scandicci i Firenze Impruneta. Zjazd jest możliwy tylko z samej autostrady, zarówno z północy, jak i z południa, przy punkcie poboru opłat “Villa Costanza”. Parking jest czynny całą dobę. Z parkingu Villa Costanza odjeżdża tramwaj linii tramwajowej T1 Leonardo. Po zaledwie 22 minutach tramwaj dojeżdża do stacji Santa Maria Novella, w samym sercu zabytkowego centrum Florencji.

Jeśli chcesz wjechać samochodem do centrum Florencji, to wybierz jeden z dwóch poniższych parkingów. Jeśli zachowasz ostrożność to nie wjedziesz w strefę ZTL:

  • Parking Stazione Binario 16, Piazzale Montelungo, 2 50129 Firenze
  • Parking Stazione Fortezza Fiera, Fortezza da Basso, Piazzale Caduti nei Lager 50129 Firenze

Cena na obydwu parkingach to 1,60 euro za godzinę postoju.

Dworzec kolejowy we Florencji

pociąg dużych prędkości na stacji we Florencji, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)
pociąg dużych prędkości na stacji we Florencji, Włochy (fot. Ł. Ropczyński, kierunekwlochy.pl)

Główny dworzec kolejowy we Florencji to stacja Firenze Santa Maria Novella (na biletach często jako Firenze SMN). Jeśli już będziemy we Florencji na dłużej, to warto wybrać się na wycieczkę szybką koleją. Pociąg Pendolino z Florencji do Rzymu jedzie dokładnie 1:32 z dworca Firenze Santa Maria Novella do dworca Roma Termini. Więcej na ten temat piszę w dziale pociągi we Włoszech.

Lotnisko we Florencji

Turyści wybierający się do Florencji samolotem, wylądują na międzynarodowym porcie lotniczym Amerigo Vespucci. Z lotniska w około 15 minut można dotrzeć do centrum miasta taksówką lub autobusem. Autobus dojeżdża do centrum lub do głównej stacji kolejowej. Z kolei tanie linie lotnicze lądują na położonym 80 km od Florencji lotnisku Galileo Galilei w Pizie. Stamtąd do Florencji można się dostać autobusem lub pociągiem. Niektóre pociągi z przesiadką na centralnej stacji w Pizie.

 

Zobacz więcej:

Miasta partnerskie

  • Drezno (Niemcy)
  • Isfahan (Iran)
  • Kassel (Niemcy)
  • Kioto (Japonia)
  • Filadelfia (Stany Zjednoczone)
  • Reims (Francja)
  • Kraków (Polska)
  • Ateny (Grecja)
  • Edynburg (Szkocja)
  • Grenada (Hiszpania)
  • Turku (Finlandia)
  • Al-Ujun (Maroko)
  • Asmara (Erytrea)
  • Fez (Maroko)
  • Kijów (Ukraina)
  • Kuwejt (Kuwejt)
  • Nankin (Chińska Republika Ludowa)
  • Nazaret (Izrael)
  • Salvador (Brazylia)
  • Sydney (Australia)
  • Tirana (Albania)
  • Valladolid (Hiszpania)
  • Erywań (Armenia)

To także może Cię zainteresować:

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Wakacje we Włoszech
Booking.com
Wakacje we Włoszech
Booking.com