Pizza to nie tylko potrawa, lecz prawdziwy fenomen kulturowy. 6 maja swoją polską premierę ma książka „Historia pizzy” Luca Cesariego, w której autor pokazuje, jak prosty placek z sosem pomidorowym i mozzarellą — wywodzący się z neapolitańskiej tradycji — stał się globalnym symbolem stylu życia, od zatłoczonych ulic Neapol po gwiazdorskie salony Hollywood. To opowieść o ludziach i migracjach — od neapolitańskich lazzaronów, przez włoskich emigrantów, aż po artystów. Dzięki temu książka jest interesującą lekturą nie tylko dla miłośników kulinariów, lecz także dla każdego, kto interesuje się włoską kulturą.
Pierwsze zaskoczenie przychodzi szybko: to, co dziś uznajemy za „odwieczną” tradycję, wcale nie jest tak stałe, jak mogłoby się wydawać. Poparty wieloma źródłami opis XIX-wiecznej neapolitańskiej pizzy rozbraja popularne mity. Pokazuje, że pizza nie wyglądała tak jak dziś, a jej składniki, formy i znaczenia zmieniały się wraz z epoką.
Jeśli poszukujesz rzetelnych wiadomości z Włoch oraz wakacyjnych inspiracji, porad i darmowych przewodników to zapraszam Cię do obserwowania naszego konta na Instagramie.
To opowieść o kuchni, która nie tyle była wiernie przekazywana z pokolenia na pokolenie, ile nieustannie się przekształcała – pod wpływem dostępności produktów, aktualnych trendów i oczekiwań ludzi.
Drugie zaskoczenie dotyczy skali tej historii. Luca Cesari wychodzi daleko poza Neapol i prowadzi czytelnika przez porty, statki i wielkie miasta, gdzie pizza zmieniała swój charakter razem z migrantami. To właśnie w tej drodze – między Włochami a Stanami Zjednoczonymi, między ulicznym jedzeniem a popkulturą – najlepiej widać, że pizza jest czymś więcej niż daniem. Jest nośnikiem historii ludzi, ich aspiracji i sposobu życia.
Po przeczytaniu tej książki nawet najprostsza margherita przestaje być taka oczywista.
Zapraszam Cię na recenzję, którą przygotowaliśmy we współpracy reklamowej z Wydawnictwem Feeria.
O czym opowiada „Historia pizzy od Neapolu do Hollywood”?
Całość podzielona jest na kilka przejrzystych części.
„Część I. W Neapolu”
Pierwsza część – zatytułowana „W Neapolu” – zabiera czytelnika w wąskie zaułki starego miasta, gdzie pizza wyrastała z biednych warstw społeczeństwa. Luca Cesari odtwarza ten świat z dużą precyzją, opierając się na źródłach z XVIII i XIX wieku – opisach podróżników, rycinach i relacjach z epoki. Dzięki temu pizza przestaje być abstrakcyjnym „symbolem Włoch”, a staje się konkretnym elementem życia miasta i jego najuboższych mieszkańców, w tym słynnych lazzaronów.
Jednym z ciekawszych fragmentów tej części jest próba wyobrażenia sobie reakcji XIX-wiecznych Neapolitańczyków na pizzę w dzisiejszym rozumieniu. Jak pisze Luca Cesari, propozycja placka z sosem pomidorowym i mozzarellą mogłaby wtedy wywołać oburzenie porównywalne do tego, jakie dziś budzi carbonara ze śmietaną czy amatriciana z czosnkiem. To celne porównanie dobrze pokazuje, jak bardzo zmieniło się nasze wyobrażenie o „tradycyjnej” kuchni włoskiej oraz jak wiele z tego, co dziś uznajemy za oczywiste, jest w rzeczywistości efektem późniejszych zmian.
Cesari pokazuje też, że wbrew dzisiejszym wyobrażeniom pizza przez długi czas nie była daniem „ustalonym” ani „kanonicznym”. Nie istniał jeden obowiązujący przepis, a dodatki i sposób przygotowania zmieniały się w zależności od dostępności składników i zwyczajów. Pomidory – dziś oczywisty element – przez długi czas wcale nie były tak powszechne, a mozzarella nie zawsze stanowiła podstawę pizzy. W tej części szczególnie wyraźnie widać, że historia pizzy to w gruncie rzeczy historia ludzi: ich codzienności, ograniczeń i pomysłowości.
„Część II. Pizza i niepizza”
Druga część „Pizza i niepizza” to próba odpowiedzi na pozornie proste pytanie: czym właściwie jest pizza? Luca Cesari pokazuje, że przez długi czas nie było na nie jednoznacznej odpowiedzi. Pizza funkcjonowała obok wielu innych potraw – podobnych formą, sposobem podania czy składnikami – które dziś łatwo wrzucić do jednej kategorii, ale historycznie wcale nie były tak oczywiste.
Autor zestawia pizzę z innymi wypiekami i daniami, które pojawiały się w różnych regionach Włoch i poza nimi. Pokazuje, jak cienka bywa granica między pizzą a focaccią, między jedzeniem ulicznym a tym, co trafiało na stoły w innych kontekstach społecznych. Okazuje się, że definicje nie są stałe ponieważ zmieniają się wraz z językiem, modą i sposobem, w jaki ludzie zaczynają opowiadać o jedzeniu.
Ciekawym wątkiem tej części jest także to, jak pizza zaczyna być opisywana w prasie i książkach – pojawiają się pierwsze próby jej klasyfikowania, rozróżniania wariantów czy przypisywania pizzy określonych cech. To moment przejścia od spontanicznego, ulicznego jedzenia do czegoś, co zaczyna być świadomie definiowane i nazywane.
„Część III. Planeta pizza”
W trzeciej części, zatytułowanej „Planeta pizza”, Luca Cesari pokazuje, jak pizza zaczęła żyć własnym życiem poza Neapolem i jak ogromną rolę odegrała w tym emigracja. To właśnie Włosi, którzy wyjeżdżali do Stanów Zjednoczonych i Ameryki Południowej, zabrali pizzę ze sobą i pomogli jej zakorzenić się w nowych miejscach. Autor prowadzi czytelnika przez miasta takie jak Nowy Jork, San Francisco, Chicago czy Buenos Aires, pokazując, że pizza bardzo szybko przestała być wyłącznie lokalnym neapolitańskim daniem.
Szczególnie ważny jest tu wątek Nowego Jorku i pierwszych pizzerii zakładanych przez neapolitańskich emigrantów. W Stanach Zjednoczonych przez długi czas dojrzewała nowoczesna, bardziej rozpoznawalna forma pizzy – taka, która później wróciła do Europy już w zmienionej postaci. Luca Cesari opisuje ten proces jako „efekt pizzy”, czyli mechanizm, w którym element kultury przejęty i przetworzony za granicą wraca do kraju pochodzenia w nowej wersji.
W tej części mocno wybrzmiewa też teza, że to właśnie Stany Zjednoczone odegrały kluczową rolę w światowej karierze pizzy. Najpierw dzięki emigrantom, potem dzięki żołnierzom i powojennej amerykańskiej obecności w Europie pizza zaczęła funkcjonować już nie jako ciekawostka z Neapolu, lecz jako danie codzienne i masowe.
Historia pizzy to nie tylko historia przepisu, ale też historia podróży, adaptacji i zmian gustu.
Wszystko co warto wiedzieć na temat pizzy
Na sam koniec książki znajdują się interesujące dodatki: krótkie eseje o tym, jaki wpływ na smak pizzy ma woda czy temperatura pieca, czy pizza powinna być jedzona rękami, a także o zasadach łączenia pizzy z piwem.
Luca Cesari analizuje nawet rolę pizzy w kinie – zwraca uwagę, że m.in. Woody Allen używa scen pizzerii jako znaku imigranckiej obecności (film „Manhattan”), a potem pokazuje też hollywoodzkie stany, gdzie pizza stała się tłem codzienności (warto zwrócić uwagę na „Mystic Pizza” z Julią Roberts). Natomiast w świątecznym hicie „Kevin sam w domu” pizza była punktem wyjścia do dalszej fabuły filmu, a w dalszych scenach pojawiła się w filmie ponownie.
Wszystko to tworzy wrażenie, że każdy kawałek pizzy niesie za sobą więcej niż smak – jest zanurzony w historii ludzi, podróży i zmian społecznych.
Luca Cesari – kim jest autor?
Luca Cesari urodził się w 1971 r. w Bolonii. To włoski historyk gastronomii i kucharz. Prowadził blog Ricette Storiche, pisze dla magazynów kulinarnych (m.in. „Gambero Rosso” czy „Il Sole 24 Ore”) i zajmuje się odkrywaniem korzeni słynnych włoskich potraw.
W 2021 r. wydał bestsellerową „Historię makaronu”, która rok później pojawiła się także w Polsce. Pisaliśmy wówczas o tej premierze na Kierunku Włochy. Za „Historię makaronu” Luca Cesari zdobył prestiżową Nagrodę Bancarella i uznanie czytelników. Nagroda Bancarella (wł. Premio Bancarella) to jedna z najważniejszych włoskich nagród literackich, przyznawana przez księgarzy i odzwierciedlająca gust szerokiej publiczności.
Publikacje Luki Cesariego są tłumaczone na wiele języków – do tej pory jego książki ukazały się w kilkunastu krajach. Cesari słynie z łączenia rzetelnego researchu historycznego z barwnymi anegdotami, co sprawia, że jego teksty są jednocześnie wiarygodne i wciągające.
Gdzie kupić książkę „Historia pizzy od Neapolu do Hollywood”
Podsumowując, „Historia pizzy od Neapolu do Hollywood” to lektura zarówno dla żądnych wiedzy o jedzeniu, jak i dla każdego, kto ceni sobie włoskie inspiracje kulturowe. Luca Cesari pisze żywym językiem, opowiada z humorem, jednocześnie zachowując historyczną rzetelność. Prawie 40 ostatnich stron zajmują przypisy i źródła, co dobrze pokazuje, że nie jest to swobodna opowieść, lecz rzetelnie udokumentowana praca oparta na materiałach historycznych.
Książka ukazała się 6 maja 2026 r, nakładem Wydawnictwa Feeria i jest dostępna m.in. w sieci Empik.
Dla miłośników kuchni włoskiej to pozycja obowiązkowa – po przeczytaniu jeszcze bardziej uświadamiająca, że każdy kawałek pizzy ma swoją historię.
Materiał powstał w ramach współpracy reklamowej z Wydawnictwem Feeria.
Miło mi, że dotarłeś lub dotarłaś do końca tego przewodnika. Jeśli artykuł okazał się pomocny, zostaw proszę komentarz u dołu.
- Masz pytania? Napisz komentarz poniżej. Otrzymam powiadomienie i odpowiem Ci zazwyczaj w ciągu jednego dnia. Wróć tu na drugi dzień i sprawdź moją odpowiedź (nie czekaj na mailowe powiadomienie o odpowiedzi).
- Będzie nam miło, jeśli dołączysz do 69 000 osób, które obserwują nasze konto na instagramie.
- Prowadzimy też największy w Polsce włoski profil bloga na Facebooku, który zgromadził 173 000 zaangażowanych obserwatorów.
- Zapraszamy również na największą Facebookową Grupę miłośników Włoch, która liczy ponad 100 000 Członków. Tam porad udzielają także Czytelnicy!
