Chianti czyli najpiękniejszy fragment Toskanii. Miasteczka, winnice, punkty widokowe

Pomiędzy Florencją a Sieną rozciąga się region Chianti – jeden z najbardziej malowniczych zakątków Toskanii. To esencja toskańskiego krajobrazu: pagórkowate tereny, średniowieczne miasteczka, kamienne wsie i mozaika winnic oraz gajów oliwnych. Wśród pól i wzgórz ciągną się charakterystyczne, często fotografowane aleje cyprysów. Jeśli planujesz pierwszą podróż do Toskanii i zastanawiasz się, gdzie znaleźć jej najbardziej klasyczny widok, Chianti będzie idealnym wyborem.

Ten przewodnik przeprowadzi Cię przez najciekawsze miasteczka, sprawdzone trasy widokowe i miejsca, w których naprawdę warto zatrzymać się na toskańską kuchnię lub degustację wina – bez marketingowych sztuczek i przypadkowych adresów.

Jeśli poszukujesz rzetelnych wiadomości z Włoch oraz wakacyjnych inspiracji, porad i darmowych przewodników to zapraszam Cię do obserwowania naszego konta na Instagramie.

W tym artykule skupiam się wyłącznie na regionie Chianti i miejscach leżących w jego bezpośrednim sąsiedztwie. Jeśli natomiast szukasz przeglądu całej Toskanii, zobacz mój obszerny przewodnik, w którym opisuję 50 najpiękniejszych miast i plaż regionu.

Czym właściwie jest toskański region Chianti?

Granice Chianti bywają mylące, ponieważ funkcjonują trzy różne znaczenia tej nazwy, a każde opisuje inny obszar:

• Chianti Classico DOCG – najmniejszy i historyczny obszar produkcji wina, położony pomiędzy Florencją a Sieną. To tutaj powstaje „oryginalne” Chianti, oznaczane czarnym kogutem (Gallo Nero).

• Chianti DOCG – większa apelacja winiarska, obejmująca rozległe tereny Toskanii, wykraczające daleko poza granice Chianti Classico. Dlatego mapy „Chianti DOCG” i „Chianti Classico” wyglądają zupełnie inaczej.

• Chianti w znaczeniu historyczno-krajobrazowym – najstarsze, nieformalne pojęcie odnoszące się do pagórkowatego obszaru między Florencją a Sieną. Termin pojawił się w średniowieczu, ale nigdy nie miał precyzyjnych granic – to raczej nazwa krajobrazu i tradycji winiarskiej niż jednostka administracyjna.

Dlatego w mapach i przewodnikach można spotkać różne „Chianti”, choć dla turystów najważniejsze jest jedno: sercem regionu pozostaje Chianti Classico.

Chianti kojarzy się z wysokiej jakości winami i najbardziej rozpoznawalnym toskańskim krajobrazem: łagodnymi wzgórzami, winnicami, cyprysami i kamiennymi posiadłościami przerobionymi na agroturystyki. To właśnie tutaj Bernardo Bertolucci kręcił „Ukryte pragnienia” – m.in. w Gaiole in Chianti oraz w okolicach Castello di Brolio. Film oddaje atmosferę regionu i świetnie pokazuje jego naturalny urok, który od lat przyciąga miłośników enoturystyki i spokojnego podróżowania.

Dlatego różne przewodniki i blogi „poszerzają” ten region według własnej interpretacji, włączając miejsca „w klimacie Chianti”. Przykładem jest chociażby San Gimignano. Formalnie nie jest ono częścią obszaru winiarskiego, ale leży blisko niego, jest otoczone winnicami i uchodzi za jedno z najpiękniejszych miasteczek Toskanii.

Chianti jako oficjalny, chroniony prawem obszar

W średniowieczu miejscowości Castellina in Chianti, Radda in Chianti i Gaiole in Chianti tworzyły Ligę Chianti – polityczno-militarne przymierze podległe Florencji, które obrało za symbol czarnego koguta na żółtym tle. W 1716 r. książę Toskanii Cosimo III de’ Medici formalnie wyznaczył ten obszar jako strefę produkcji wina Chianti. Z czasem miasteczka zjednoczyły się gospodarczo, tworząc w 1924 r. konsorcjum, które przyjęło Gallo Nero (czyli Czarnego Koguta) jako markę dla cenionego na całym świecie wina.

Oryginalny obszar Chianti Classico obejmuje tylko 9 gmin.

W prowincji Florencja:

• Greve in Chianti;
• Barberino Tavarnelle;
• San Casciano in Val di Pesa.

W prowincji Siena:

• Castellina in Chianti;
• Radda in Chianti;
• Gaiole in Chianti;
• Castelnuovo Berardenga;
• Poggibonsi (tylko niektóre obszary).

Później także inne miejscowości chciały korzystać z prestiżowej nazwy Chianti, co zwiększyłoby ich zyski. W 1932 r., za rządów Benito Mussoliniego, włoski rząd wydał dekret, który znacząco rozszerzył granice regionu Chianti. Obszar podzielono na siedem stref: Chianti Classico (oryginalny rdzeń) oraz dodatkowe tereny, takie jak Chianti Colli Fiorentini, Chianti Rufina, Chianti Colli Senesi, Chianti Colline Pisane, Chianti Colli Aretini i Chianti Montalbano.

Motywacją było zwiększenie produkcji i zysków, ale to rozwodniło markę, ponieważ nowe tereny nie zawsze utrzymywały tę samą jakość. Rozszerzony obszar rozciągał się od przedmieść Florencji po okolice Sieny i dalej, co pozwoliło innym producentom korzystać z nazwy „Chianti”.

Warto wiedzieć: Chianti Classico to „prawdziwe” Chianti z Gallo Nero na etykiecie, idealne dla enoturystyki. Natomiast z punktu widzenia turystycznego równie interesujące są też miejscowości i tereny położone wokół.

Chiantigiana czyli jedna z najpiękniejszych dróg we Włoszech

Antyczna Chiantigiana – znana również jako Strada Regionale 222 (SR 222) – to jedna z najpiękniejszych dróg we Włoszech. Jej nazwa pochodzi bezpośrednio od regionu Chianti, przez który prowadzi ta trasa, oferując widoki na wzgórza porośnięte winnicami i cyprysami. Łączy ona Florencję z Sieną, pokonując około 60 kilometrów przez autentyczną, wiejską Toskanię, co czyni ją idealnym szlakiem dla miłośników road tripów.

Droga ta nie jest jedynie trasą komunikacyjną, ale symbolem toskańskiego krajobrazu, gdzie historia splata się z naturą, a podróż staje się okazją do zanurzenia w kulturze regionu.

Po drodze warto zatrzymać się w urokliwych miasteczkach, takich jak Greve in Chianti z jego historycznym placem i targiem, Panzano słynącym z widoków na wzgórza, Radda in Chianti z średniowiecznymi murami czy Gaiole in Chianti, otoczone zamkami i winnicami. Nie brakuje tu atrakcji jak Castello di Brolio – ikoniczny zamek z winiarnią, gdzie można degustować Chianti Classico – czy liczne enoteki i gospodarstwa agroturystyczne oferujące wino, oliwę i lokalne produkty. Krajobraz urozmaicają gaje oliwne, lasy i wzgórza, które zmieniają kolory wraz z porami roku, tworząc pocztówkowe widoki.

Turyści uwielbiają Chiantigianę za jej romantyczny charakter i możliwość odkrywania Toskanii w wolnym tempie, z dala od tłumów wielkich miast. To droga, która zachęca do spontanicznych przystanków w winnicach i podziwiania zachodów słońca nad pagórkami.

Chiantigiana swoją popularność zawdzięcza też powiązaniu z enoturystyką – szlak Strada del Vino pozwala łączyć jazdę z degustacjami, co przyciąga koneserów wina i miłośników natury, oferując autentyczne doświadczenie włoskiego dolce vita.

Najciekawsze miejscowości w toskańskim regionie Chianti i w jego okolicy

Castellina in Chianti

Castellina in Chianti to jedno z najładniejszych miasteczek regionu Chianti, położone na granicy prowincji Florencja i Siena, w sercu toskańskich wzgórz porośniętych winnicami. W jego centrum znajduje się średniowieczna Rocca – masywna wieża i dawny zamek obronny, z którego tarasu widokowego rozciąga się panorama na okoliczne doliny. Obecnie wewnątrz mieści się muzeum. Kawałek dalej, też w samym centrum miasteczka, znajduje się niewielki kościół San Salvatore.

Wąskie uliczki otaczające fortecę prowadzą między kamiennymi domami, małymi placami i enotekami, gdzie można spróbować lokalnych win Chianti Classico. Życie toczy się tu spokojnie, a miasteczko – mimo popularności – nie zatraciło swojego autentycznego, toskańskiego charakteru.

Ciekawym zakątkiem Castelliny jest Via delle Volte – częściowo podziemny chodnik biegnący wzdłuż dawnych murów obronnych. Kiedyś służył jako przejście strażnicze, dziś jest jedną z najbardziej fotogenicznych atrakcji miasta. Wzdłuż Via delle Volte działają małe sklepy i restauracje, a z otworów w murach widać winnice i wzgórza Chianti.

Zobacz więcej:

• Castellina in Chianti – w samym sercu słynącego z wina regionu Chianti

Hotel Belvedere Di San Leonino – idealny nocleg w sercu Chianti

Przy malowniczej drodze, 8 km od Castellina in Chianti – w otoczeniu winnic i cyprysów – znajduje się jeden z najprzyjemniejszcyh hoteli, w jakich mieliśmy okazję spać w trakcie 20 lat naszych podróży do Toskanii. Mowa o 4-gwiazdkowym Hotelu Belvedere Di San Leonino, który znajduje się w sercu regionu Chianti i jest świetną bazą wypadową do zwiedzania okolicy.

Obiekt mieści się w zabytkowej wiejskiej rezydencji z XV wieku, zbudowanej z kamienia. Pokoje są urządzone w typowym toskańskim, rustykalnym stylu. Jest tu basen z pięknym, panoramicznym widokiem na winnice, jacuzzi oraz duży ogród.

Codziennie rano serwowane jest śniadanie w formie bufetu z dużą ilością lokalnych przysmaków. Natomiast kolację można zamawiać à la carte w hotelowej restauracji, która dostępna jest także dla gości spoza hotelu.

Radda in Chianti

Niewielka Radda in Chianti to jedno z najbardziej autentycznych miasteczek regionu, położone na wzgórzu pomiędzy winnicami i gajami oliwnymi. Historyczne centrum jest kameralne, ale świetnie zachowane.

W najwyżej położonej części miasteczka znajduje się Piazza Ferrucci. Nad nim góruje romański kościół San Niccolò, w którym zachował się XV-wieczny drewniany krucyfiks. Natomiast po drugiej stronie placu usytuowany jest Palazzo del Podestà. To siedziba władz miasta, wzniesiona w XV wieku i łatwa do rozpoznania dzięki fasadzie pokrytej dziesiątkami herbów dawnych podestów, którzy rządzili miastem przez kilka stuleci.

Warto pospacerować po wąskich uliczkach historycznego centrum, wzdłuż których są niewielkie restauracje, bary i enoteki. Na koniec można przejść także wzdłuż dawnych murów obronnych, skąd rozciąga się widok na typowy toskański krajobraz – łagodne wzgórza, cyprysy i rzędy winorośli. Do dziś zachowały się zabytkowe bramy, które w przeszłości broniły wstępu do miasta – od wschodu Porta Valdarnese, a od zachodu Porta Fiorentina.

Casa Chianti Classico – na degustację win i toskańską kolację

Radda in Chianti to także bardzo dobre miejsce na degustację win z obszaru Chianti Classico. Na obrzeżach centrum, zaledwie 500 m od głównego placu, w budynku dawnego klasztoru Santa Maria al Prato, działa Casa Chianti Classico. Szeroko otwarte drzwi zachęcają, aby wejść na klasztorny krużganek.

To idealne miejsce na degustację win od lokalnych producentów. Działa tam także sklep z winem, a przy nim znajduje się ścieżka informacyjna poświęcona historii produkcji Chianti Classico. Na butelkach w sklepie i w strefie degustacji oczywiście dominuje symbol Gallo Nero.

Na części zabytkowej powierzchni – gdzie w przeszłości mieściła się kuchnia zakonników – obecnie znajduje się znakomita restauracja. Latem najlepiej usiąść na tarasie, skąd roztacza się panoramiczny widok na wzgórza Chianti. W menu królują klasyki toskańskiej kuchni.

Casa Chianti Classico
Circonvallazione Santa Maria 18,
53017 Radda in Chianti

Gaiole in Chianti

Gaiole in Chianti to miasteczko położone w malowniczej dolinie, otoczone winnicami, średniowiecznymi zamkami i wioskami. Nie ma klasycznego, zwartego centrum jak Radda czy Castellina, ale jego urok polega właśnie na tym, że wokół znajdują się jedne z najpiękniejszych krajobrazów całego Chianti.

Przez Gaiole przebiega też trasa historycznego wyścigu L’Eroica, dzięki czemu miejscowość kojarzona jest z rowerami gravelowymi i białymi drogami strade bianche (białe, żwirowe drogi Toskanii są kluczowym elementem trasy).

Najważniejszymi punktami w okolicy są imponujące zamki i posiadłości winiarskie. 10 km na północ od Gaiole znajduje się słynny Castello di Brolio – ogromna twierdza od 800 lat należąca do rodu Ricasoli, z której tarasu rozciąga się jeden z najlepszych widoków na region. W pobliżu warto odwiedzić również inny zamek – Castello di Meleto. Mieści się w nim 4-gwiazdkowy hotel, ale nawet nie będąc gościem hotelu można go zwiedzić za opłatą 10 euro (bez degustacji) lub 35 euro (wówczas jest to połączone z degustacją wina).

Volpaia

Położona na wzgórzu – w otoczeniu tarasowych winnic i gajów oliwnych – Volpaia zachwyca surową kamienną zabudową, ciszą i atmosferą miejsca, które od wieków zmieniło się tylko nieznacznie.

Historyczne centrum jest niewielkie, ale wyjątkowo fotogeniczne. Brukowane uliczki, stare mury i niewielkie place tworzą idealne tło do spokojnego spaceru. Turystów jest tu niewielu ponieważ Volpaia – mimo że położona jest w sercu Chianti – nie jest tak popularna jak Castellina, Radda czy Gaiole.

Do miejscowości przyjeżdża się głównie po to, aby odwiedzić Castello di Volpaia. To jedna z najbardziej cenionych winnic w całym regionie Chianti Classico. W murach starego zamku – nawet bez wcześniejszego umówienia – można degustować tutejsze wina, a jeśli uprzedzisz o swojej wizycie, zdarza się, że możliwe jest też zwiedzanie winnicy. Jest tu także osteria serwująca klasyczną, toskańską kuchnię we współczesnej interpretacji. Zresztą średnia ocena w google 4.8/5 dla Castello di Volpaia, wystawiona na podstawie ponad 500 recenzji podróżników, mówi sama za siebie.

Greve in Chianti

Około 30 km od Florencji, w sercu toskańskiego Chianti Classico, położone jest niewielkie miasteczko Greve in Chianti. Jego centralnym punktem jest trójkątny Piazza Matteotti – jeden z najbardziej charakterystycznych placów w Toskanii. Wokół tego placu miejscowość rozwijała się przez ostatnie pięć wieków.

Plac otaczają podcienia z restauracjami, barami i kameralnymi hotelikami. Są tam także sklepy z lokalnymi produktami, rzemiosłem, winem i ceramiką. W każdą sobotę na placu odbywa się targ.

W centralnej części placu znajduje się posąg przedstawiający Giovanniego da Verrazzano, żeglarza żyjącego w XVI wieku, urodzonego w zamku o tej samej nazwie niedaleko Greve. Zasłynął on z eksploracji wybrzeża Ameryki Północnej – był pierwszym Europejczykiem, który wpłynął do Zatoki Nowojorskiej.

Ważnym zabytkiem miasteczka jest XVI-wieczny Palazzo Comunale. Natomiast w najbardziej wysuniętym na południe rogu Piazza Matteotti znajduje się zabytkowy kościół Santa Croce.

Greve in Chianti żyje spokojnym rytmem toskańskiej prowincji, ale raz w roku staje się centrum regionu. We wrześniu odbywa się tu Chianti Classico Expo – kilkudniowe święto lokalnych producentów, idealne do degustacji wina w jednym miejscu. Poza sezonem miasteczko jest ciche, autentyczne i świetne na nocleg dla osób, które chcą mieszkać „w środku Toskanii”, a jednocześnie mieć dobre połączenie zarówno z Florencją, jak i z Sieną.

Antica Macelleria Falorni

W trakcie wizyty w Greve in Chianti warto wstąpić do Antica Macelleria Falorni. To jedna z najsłynniejszych toskańskich masarni, działająca nieprzerwanie od 1806 roku. Lokal znajduje się w samym centrum miejscowości – przy Piazza Matteotti.

Od dziewięciu pokoleń sprzedawane są tutaj tradycyjne, toskańskie, peklowane wędliny własnej produkcji, salami z dodatkami, smaczne kiełbasy i cielęce steki. To nie tylko sklep, ale też bistro, w którym można zjeść proste przekąski jak bruschetta, porchetta, pappa al pomodoro, czy carpaccio.

Niech Cię nie zdziwią skromne krzesełka oraz stoły i papierowe talerzyki, na których podawane są dania. Ceny dań w bistro są na poziomie cen dobrej restauracji, ponieważ płaci się tu także za atmosferę i historię tego miejsca. Czytając wcześniej internetowe komentarze byliśmy na to przygotowani i w Antica Macelleria Falorni zdecydowaliśmy się na tatar, który dostępny jest tutaj w pięciu różnych odsłonach. Zwykła porcja kosztuje około 15 euro, a duża 25 euro.

W tutejszym bistro jest też duży wybór lokalnych win Chianti Classico (ceny dość wysokie), do których można zamówić deskę wędlin (średnia deska – 16 euro, a duża deska – 28 euro).

Antica Macelleria Falorni
Piazza Giacomo Matteotti 71,
50022 Greve in Chianti

Ristorante La Castellana

Jeśli zamiast szybkiej przekąski szukasz miejsca na niezapomnianą, toskańską kolację, to wybierz się kawałeczek poza Greve in Chianti do średniowiecznej wioski Montefioralle, w której znajduje się restauracja La Castellana. To zaledwie 2 km malowniczą drogą z Greve, ale przy trasie nie ma chodnika ani oświetlenia więc lepiej podjechać samochodem.

Menu La Castellana to klasyczna, toskańska kuchnia z dużym naciskiem na dziczyznę i wołowinę. Wśród głównych dań znajduje się m.in. cinghiale in umido (gulasz z dzika), tagliata di manzo con tartufo fresco (stek z wołowiny, grillowany i krojony w plastry ze świeżymi truflami) oraz toskański klasyk czyli bistecca alla fiorentina (stek po florencku).

Restauracja ma menu sezonowe – nieco zmieniane wraz z poszczególnymi porami roku, ale zawsze ważną rolę odgrywają tutaj trufle i grzyby, które są nieodzownym dodatkiem popisowych dań.

La Castellana to rodzinna restauracja z małą ilością stolików dlatego warto – co najmniej kilka dni wcześniej – zrobić rezerwację. Tym bardziej, że lokal zbiera fantastyczne recenzje gości ze średnią ocen w google 4.8/5 na podstawie ponad tysiąca recenzji.

Ristorante La Castellana
Via Montefioralle 2,
50022 Greve in Chianti FI

Quercegrossa

Niewielka Quercegrossa to miejscowość leżąca na granicy prowincji Siena i Castellina in Chianti. Dla wielu turystów to jedynie nazwa przy słynnej drodze SS222 (Chiantigiana), ale w praktyce to świetna baza wypadowa do zwiedzania Chianti i południowej Toskanii. W miasteczku znajdziesz wszystko, czego potrzeba w podróży: sklepy, bary, piekarnię, aptekę i kilka dobrych restauracji. Jednocześnie panuje tu prawdziwie wiejska atmosfera – bez tłumów i bez turystycznego szumu charakterystycznego dla większych miejscowości regionu.

Największym atutem Quercegrossy jest położenie. Z jednej strony około 20 minut jazdy do centrum Sieny, z drugiej – zaczyna się tu klasyczny krajobraz Chianti: falujące wzgórza, winnice, gaje oliwne i kamienne gospodarstwa agroturystyczne. W pobliżu przebiegają lokalne trasy spacerowe i rowerowe.

Ponadto w Quercegrossa znajduje się kompleks basenowy La Piscina di Quercegrossa – popularne kąpielisko wśród mieszkańców Sieny, świetne na upalne dni, zwłaszcza z dziećmi.

Monteriggioni

Malutkie Monteriggioni jest tak naprawdę średniowieczną twierdzą usytuowaną na jednym ze wzgórz Toskanii, nieopodal Sieny. Osada jest tak piękna, że Bernardo Bertolucci nagrywał tutaj „Ukryte Pragnienia” z Liv Tyler. Miasteczko przypadło do gustu także producentom telewizyjnych reklam. Swoje samochody promował tutaj rodzimy Fiat, a także producenci z zachodniej Europy, tacy jak Citroen i Volvo.

Otoczone wysokim murem i czternastoma wieżami Monteriggioni swoje miejsce w literaturze zdobyło za sprawą „Boskiej Komedii” Dantego. Monteriggioni to punkt obowiązkowy dla każdego, kto kocha Toskanię. Po przekroczeniu średniowiecznej bramy praktycznie od razu wchodzi się na Piazza Roma.

Monteriggioni jest tak malutkie, że na zwiedzenie głównych ulic wystarczyłoby w zasadzie kilkanaście minut. Jest to jednak miejsce tak urokliwe, że na XVI-wiecznym placu warto posiedzieć dłużej. Można też przespacerować się kawałkiem murów obronnych miasta. Bilet wstępu na mury kosztuje 5 euro i przy okazji upoważnia do odwiedzenia małego muzeum.

Zobacz więcej:

• Monteriggioni – znane z filmów malutkie miasto we włoskiej Toskanii

San Gimignano

Chociaż San Gimignano nie leży w krainie Chianti, to z nią bezpośrednio sąsiaduje i idealnie wpisuje się w klimat słynnego obszaru winiarskiego. Miasto otoczone jest winnicami i uchodzi za jedno z najpiękniejszych miejsc w Toskanii. W 1990 r. – jako jedno z pierwszych we Włoszech – zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO.

Ze względu na widoczne z daleka, świetnie zachowane kamienne wieże bywa nazywane „średniowiecznym Manhattanem”. Na jedną z nich – czyli na górującą nad ratuszem Torre Grossa – można wejść, aby podziwiać panoramę miasta oraz toskańskich wzgórz. Natomiast na sąsiedniej Torre Salvucci otwarto niedawno apartament, który każdy może wynająć. San Gimignano zachowało swój średniowieczny charakter i urok, a przy tym jest zadbane, odrestaurowane i bardzo klimatyczne.

Nic więc dziwnego, że miasteczko jest jednym z najchętniej odwiedzanych przez turystów miejsc w Toskanii. Doskonale widać to już od pierwszych chwil po przyjeździe, kiedy turyści szukają miejsca na – zwykle zapełnionych – parkingach. Dlatego do San Gimignano warto przyjechać z samego rana albo zostać tu na noc, żeby podziwiać miasto także po zmroku.

Zobacz więcej:

• San Gimignano – czyli średniowieczny Manhattan w sercu Toskanii

Miło mi, że dotarłeś lub dotarłaś do końca tego przewodnika. Jeśli artykuł okazał się pomocny, zostaw proszę komentarz u dołu.

• Masz pytania? Napisz komentarz poniżej. Otrzymam powiadomienie i odpowiem Ci zazwyczaj w ciągu jednego dnia. Wróć tu na drugi dzień i sprawdź moją odpowiedź (nie czekaj na mailowe powiadomienie o odpowiedzi).
• Będzie nam miło, jeśli dołączysz do 69 000 osób, które obserwują nasze konto na instagramie.
• Prowadzimy też największy w Polsce włoski profil bloga na Facebooku, który zgromadził 173 000 zaangażowanych obserwatorów.
• Zapraszamy również na największą Facebookową Grupę miłośników Włoch, która liczy ponad 100 000 Członków. Tam porad udzielają także Czytelnicy!