Cascata delle Marmore – spektakularny wodospad w Umbrii. Jak zaplanować wycieczkę?

Spektakularny wodospad Cascata delle Marmore to nie tylko jedna z największych atrakcji turystycznych w Umbrii, ale także najwyższy sztuczny wodospad w Europie i jeden z najwyższych na świecie. Trzypoziomowy wodospad jest niezwykłym osiągnięciem inżynierów starożytnego Rzymu. Woda z hukiem opada tu z wysokości 165 m. Wokół wodospadu rośnie gęsty, zielony las, w którym wytyczone zostały ścieżki spacerowe. Można nimi dojść do kilku punktów widokowych – zarówno u dołu, jak i w górnej części wodospadu.

Wycieczka nad wodospad i przejście ścieżkami na poszczególne punkty widokowe to świetny pomysł na co najmniej kilkugodzinną wycieczkę w trakcie wakacji w Umbrii.

Jeśli poszukujesz rzetelnych wiadomości z Włoch oraz wakacyjnych inspiracji, porad i darmowych przewodników to zapraszam Cię do obserwowania naszego konta na Instagramie.

Jednak aby w pełni doświadczyć potęgi wodospadu najlepiej przyjechać tutaj tuż przed momentem, w którym wodospad jest uruchamiany – szczególnie jeśli podróżujesz poza sezonem. Rzeka zasilająca wodospad wykorzystywana jest także przez elektrownię wodną – trzeba pogodzić interesy elektrowni i turystów.

Z tego przewodnika dowiesz się:

• jak zaplanować wycieczkę nad Cascata delle Marmore i jak się ubrać;
• ile kosztują bilety wstępu i komu przysługują zniżki;
• w jakich dniach i godzinach wodospad jest uruchamiany;
• jak dojechać samochodem, a jak komunikacją publiczną;
• gdzie są najpiękniejsze punkty widokowe;
• gdzie zjeść pyszny, umbryjski obiad w świetnej restauracji, która nie zrujnuje Twojego portfela.

Jeśli wybierasz się do Umbrii to zobacz także mój przewodnik po całym regionie:

• Umbria – średniowieczne miasta, jeziora i wodospad. Co zobaczyć? Przewodnik po naszym ulubionym regionie Włoch

Jak powstał wodospad Cascata delle Marmore?

Początek wodospadu sięga III wieku p.n.e. kiedy to Rzymianie w celu osuszenia bagnistego płaskowyżu otaczającego Rieti, skierowali wodę w dół do rzeki Nera. Zbudowali oni kanał Cavo Curiano, który odprowadzał stojącą wodę w kierunku naturalnego uskoku Marmore, a następnie woda ta wpadała do rzeki Nera.

Jednak na przestrzeni wieków, po upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego, kanał popadł w ruinę i dopiero w XV wieku – za panowania papieża Grzegorza XII – został on niemal na nowo odbudowany. W następnych dekadach – z inspiracji kolejnych papieży – zbudowano także zawór, który pozwalał regulować odpływ wody do wodospadu.

W ciągu następnych dwóch stuleci funkcjonowanie kanału zaczęło utrudniać prawidłowy przepływ rzeki Nera i powodowało zalewanie okolicznych terenów. Na polecenie papieża Piusa VI w 1787 roku architekt Andrea Vici pracował bezpośrednio nad skokami wodospadu, nadając mu obecny wygląd i ostatecznie rozwiązując większość problemów.

Współcześnie wodospad jest również wykorzystywany do produkcji energii. Wodospad zasila zespół elektrowni wodnych, które pokrywają znaczną część zapotrzebowania okolicy na energię elektryczną. Mimo tego udało się zachować naturalne piękno wodospadu.

Kilka kilometrów za wodospadem znajduje się jezioro Piediluco, z którego wypływa rzeka Velino. Następnie rzeka wpływa do wąwozu Nera tworząc kaskadowy wodospad. Woda z hukiem spływa w dół do rzeki Nera, która to z kolei jest głównym dopływem Tybru. Mówiąc wprost rzeka z wodospadu Cascata delle Marmore płynie wprost do Rzymu, a następnie wpada do morza.

Dziś zwiedzanie wodospadu jest jedną z największych atrakcji Umbrii. To punkt obowiązkowy dla turystów, tak samo ważny jak zwiedzanie Perugii, Asyżu czy Orvieto. Mimo, że bilety nie należą do najtańszych, to wspomnienia z wycieczki na wodospad pozostają w pamięci na całe życie.

Cascata delle Marmore – informacje praktyczne przed przyjazdem

Przed przyjazdem na Cascata delle Marmore warto najpierw sprawdzić w jakich dniach i godzinach wodospad jest aktualnie uruchamiany – szczególnie jeśli podróżujesz po sezonie. Rzeka zasilająca wodospad wykorzystywana jest także przez elektrownię wodną – trzeba pogodzić interesy elektrowni i turystów. Poza tym chodzi też o utrzymanie odpowiedniego poziomu wody w jeziorze Piediluco, które znajduje się powyżej wodospadu.

Dlatego pierwszą rzeczą, jaką trzeba sprawdzić przed przyjazdem nad wodospad, jest aktualny harmonogram, który znajduje się na oficjalnej stronie:

• https://www.cascatadellemarmore.info/orari-e-aperture/

Zazwyczaj w miesiącach letnich – jeśli nie ma odstępstw od harmonogramu – najlepiej przyjechać tutaj w sobotę lub w niedzielę. Wówczas woda puszczona jest przez cały dzień od 10:00 do 19:00, ale wiąże się to jednocześnie z większa liczbą turystów na ścieżkach.

Dodatkowo w niektóre dni wodospad uruchamiany jest także późnym wieczorem, zazwyczaj pomiędzy godziną 21:00, a 22:00. Opadająca z hukiem woda jest efektownie podświetlona, co wygląda naprawdę spektakularnie!

Ceny biletów na wodospad w Umbrii czyli Cascata delle Marmore

Bilety na wodospad Cascata delle Marmore można kupić w kasie na miejscu lub przez internet na oficjalnej stronie: https://www.cascatadellemarmore.info/

Kasa biletowa znajduje się obok parkingu. W mapach google oznaczona jest jako „Cascata delle Marmore biglietteria”. Natomiast wejście na teren wodospadu jest 400 m dalej i dopiero tam bilety są kontrolowane. Dlatego po przyjeździe na miejsce najpierw udaj się do kasy, a dopiero później do wejścia.

Natomiast z biletami kupionymi online należy udać się bezpośrednio do wejścia (z pominięciem kas). Bilet wystarczy pokazać na smartfonie lub wydrukowany.

Aktualne na 2024 r. ceny biletów na Cascata delle Marmore:

• 12 euro – zwykły bilet wstępu;
• 9 euro – ulgowy bilet dla dzieci od 5 do 9 roku życia;
• 10 euro – bilet dla seniorów powyżej 70 roku życia;

Wstęp bezpłatny przysługuje:

• dzieciom do 4 roku życia;
• osobom niepełnosprawnym, które nie są samodzielne, wraz z osobami towarzyszącymi;
• przewodnikom (1 bilet gratis na 15 uczestników);
• mieszkańcom gminy Terni.

Nawet osoby upoważnione do bezpłatnego wstępu muszą pobrać w kasie darmowy bilet. Natomiast w przypadku dzieci darmowy bilet można zarezerwować online przy okazji zakupu biletu dla dorosłych.

Bilet wstępu daje dostęp do wszystkich ścieżek w parku, z wyjątkiem Balkonu Zakochanych (wł. Balcone degli Innamorati), który można zwiedzać tylko z przewodnikiem. To specjalna opcja, którą można zakupić za 3,50 euro jako dodatek do zwykłego biletu wstępu.

Porada praktyczna: jeśli wybierasz się także na Balkon Zakochanych to zabierz ze sobą płaszcz przeciwdeszczowy lub w sklepikach na miejscu kup foliowy płaszcz przeciwdeszczowy w cenie około 2 euro.

Zwiedzanie Cascata delle Marmore

Na Cascata delle Marmore prowadzą dwa wejścia:

• u dołu Belvedere Inferiore;
• od góry Belvedere Superiore.

Proponuję – tak jak robi to większość turystów – zacząć od dołu czyli od Belvedere Inferiore. Jeśli wejdziesz na teren wodospadu dolną bramą, to najpierw możesz spojrzeć na cały wodospad, a potem – sukcesywnie wchodząc ścieżką numer 1 w górę – dojdziesz do punktu widokowego Belvedere Specola Pio VI (na zdjęciu powyżej).

Przyjemniej jest najpierw nieco się zmęczyć, wspinając się pod górę, a w nagrodę dojść do tarasu widokowego niż odwrotnie.

Jeśli natomiast zaczniesz od górnego wejścia, czyli Belvedere Superiore, to najpierw będzie łatwo i przyjemnie, ponieważ ścieżka prowadzi w dół, ale na koniec na parking trzeba będzie wrócić pod górkę.

Porada praktyczna: to, że zaczniesz od dołu nie oznacza, że nie można później wrócić na górę. Bilety zachowują ważność przez cały dzień. Na Cascata delle Marmore byliśmy trzykrotnie. Zawsze najpierw zaczynaliśmy od dołu, wchodziliśmy ścieżkami na górę i znów wracaliśmy na dół do auta. Potem można jechać na obiad lub nad pobliskie jezioro Piedilico, a po południu warto jeszcze raz podjechać autem na wodospad, tym razem od góry, czyli od strony Belvedere Superiore. Dodatkowym argumentem, aby tutaj wrócić jest tęcza, która przy Belvedere Superiore pojawia się w godzinach popołudniowych, gdy słońce odpowiednio oświetla wodospad.

Ścieżki trekkingowe na terenie Cascata delle Marmore

Teren wokół wodospadu został starannie zagospodarowany. Utworzono 6 ścieżek z czego 4 z nich znajdują się blisko wodospadu i można wejść do nich tylko w ramach zakupionego biletu. Natomiast 2 pozostałe ścieżki biegną na obrzeżach wodospadu i są bezpłatne.

Cały kompleks Cascata delle Marmore jest dobrze zorganizowany. Przy ścieżkach znajdują się oznaczenia poszczególnych tras więc nie sposób się zgubić. Ponadto są też wyznaczone miejsca do odpoczynku, a także dwa bary – większy bar z napojami i przekąskami jest u dołu (z panoramicznym widokiem na trzypoziomowy wodospad), a drugi, mały bar u góry przy tarasie widokowym Belvedere Specola Pio VI. Dodatkowo zarówno u dołu, jak i góry są toalety, a w dolnej części są jeszcze sklepiki z pamiątkami.

Porada praktyczna: na ścieżkach wymagane są adidasy lub buty trekkingowe. Nie należy wybierać się tam w japonkach lub w klapkach.

Ścieżka numer 1 (czerwona)

Najważniejszą, ale też najtrudniejszą ścieżką w parku jest trasa numer 1 czyli L’antico passaggio (czerwona). Prowadzi ona z dołu, z Piazzale Velino, aż na samą górę do tarasu widokowego Belvedere Specola Pio VI. Ta ścieżka nie jest odpowiednia dla dzieci poniżej 3 roku życia, ponieważ jest stroma, a u samej góry śliska. Ponadto po tej ścieżce nie da się iść z wózkiem.

Trasa prowadzi przez dębowy las, a mniej więcej w połowie przechodzi się obok tunelu prowadzącego do Balkonu Zakochanych. Na samej górze znajduje się bar, toalety oraz mała loggia zbudowana dla papieża Piusa VI, która pozwalała mu na przyglądanie się wodospadowi z bliska. Dziś z tego miejsca korzystają turyści – to świetny punkt do pamiątkowych zdjęć.

Ścieżka numer 1 ma około 1000 m długości, różnica wysokości wynosi 150 m. Wejście na górę zajmuje 40 minut, a zejście na dół 20 minut.

Ścieżka numer 2 (niebieska)

W dolnej części parku znajduje się ścieżka numer 2 zatytułowana L’anello della ninfa i oznaczona kolorem niebieskim. Przebiega ona najbliżej wodospadu i widoki z niej są bardzo sugestywne. Ścieżka składa się ze schodów i małych drewnianych mostków, z których widać drugi i trzeci poziom wodospadu.

To prosta i krótka trasa o długości 300 m. Różnica wysokości nie jest zbyt duża, a przejście całej ścieżki zajmuje kwadrans. Trasa nie nadaje się jednak dla wózków dziecięcych.

Ścieżka numer 3 (zielona)

Trzecia ścieżka – nazwana L’incontro delle acque – jest podobna do drugiej, ale prowadzi wzdłuż rzeki Nera u dołu wodospadu. Można z niej podziwiać skaliste ściany zniszczone przez wodę oraz bujną roślinność.

Ścieżka numer 3 ma zaledwie 200 m długości, a jej przejście zajmuje 10 minut. Jednak w pewnym momencie znajdują się niewielkie drewniane schody więc rodzice z malutkimi dziećmi muszą tam przenieść wózek.

Ścieżka numer 4 (żółta)

Ostatnia ze ścieżek na terenie płatnej części Parku, to trasa numer 4, czyli ścieżka żółta, która znajduje się naprzeciwko wodospadu. Wejście na ten szlak znajduje się po przeciwnej niż wodospad stronie ulicy.

Trasa ma około 500 m długości, a punktem kulminacyjnym są dwa tarasy widokowe, z których doskonale widać wodospad. Pierwszy z nich to Belvedere Gmelin (Pennarossa basso), do którego idzie się 20 minut. Natomiast drugi punkt widokowy to położony wyżej Belvedere Pennarossa alto, do którego z dołu idzie się około 30 minut.

Spływ w dół wodospadu

Miłośnicy sportów wodnych mogą skontaktować się z klubem, który organizuje rafting. My z tej opcji nie skorzystaliśmy. To raczej nie jest atrakcja dla rodzin z małymi dziećmi, ale jeśli wśród Was są miłośnicy tego typu doświadczeń, to sprawdźcie stronę Rafting Marmore.

Na stronie opisanych jest kilka propozycji. Rafting w gumowym pontonie po wzburzonej wodzie u dołu wodospadu to wydatek około 55 euro od osoby.

Jak odwiedzić wodospad od góry?

Jeśli nie masz siły lub możliwości aby wyjść ścieżką numer 1 z dołu na górę, to możesz tam podjechać samochodem. Najpierw więc możesz zwiedzić dolną część wodospadu czyli Belvedere Inferiore, a następnie wyjść z terenu wodospadu i podjechać 9 km samochodem do punktu, który w mapach google oznaczony jest jako Cascata delle Marmore Belvedere Superiore.

Tam znajduje się płatny parking, a obok niego kilka sklepików z pamiątkami. Następnie z parkingu piechotą idzie się na Belvedere Superiore, czyli górną część wodospadu. To około 400 m od parkingu. W drodze z parkingu do górnego wejścia przechodzi się nad rzeką Velino, która zasila wodospad Cascata delle Marmore.

Po drodze – przed samym wejściem – jest punkt kontroli biletów, a kawałek za nim bezpłatne toalety. Następnie schodzi się po schodkach i już po kilkunastu krokach pomiędzy drzewami widać tęczę!

Na Belvedere Superiore najlepiej przyjechać wczesnym popołudniem, kiedy słońce pada na wodospad w taki sposób, że powstaje tęcza. Poniższe zdjęcia zrobiliśmy w lipcu około godziny 16:00. Wcześniej – gdy byliśmy tutaj około południa – to tęczy jeszcze nie było.

Porada praktyczna: jeśli będziesz samochodem na Belvedere Superiore to przy okazji możesz też podjechać na oddalone o 6 km jezioro Piediluco. Parking nad jeziorem Piediluco znajdziesz w tym miejscu (link do mapy google).

Dobra restauracja blisko Cascata delle Marmore

Przy wyjściu z wodospadu być może zostaniesz zaczepiony przez „naganiaczy” zachęcających Cię do zjedzenia obiadu w jednej z restauracji znajdujących się tuż obok. Nie daj się namówić. Zazwyczaj jest tak, że dobre restauracje nie potrzebują takiej promocji, a wręcz przeciwne. W dobrych restauracjach stolik często trzeba rezerwować.

Umbria jest regionem, który znamy najlepiej. Tu – podobnie zresztą jak w innych częściach Włoch – na głównych placach i głównych ulicach dominują restauracje przeciętne. Dobrze, tanio, szczerze i autentycznie można zjeść zazwyczaj gdzieś w bocznej uliczce, kawałek (ale nie za daleko) od centrum albo w jakiejś trattorii czy osterii przy jednej z dróg – tam gdzie przyjeżdża się specjalnie, żeby zjeść.

Zamiast więc wybierać jedną z restauracji bezpośrednio przy parkingu, podjedź kilometr dalej do świetnie ocenianej, ale niepozornej Osterii La Cascata. W google jej średnia ocena to 4.6/5 na podstawie około 600 recenzji.

Przyjęli nas tam i obsługiwali jakbyśmy byli najważniejszymi gośćmi. Po tym od razu można poznać dobrą obsługę. Jeśli od samego wejścia czujesz się dobrze, a nie jak piąte koło u wozu, to jest spora szansa, że wyjdziesz zadowolony. Dostaliśmy stolik z widokiem, a zanim zdążyliśmy wziąć do ręki menu, na stole była już zimna woda i czekadełko.

Karta była krótka. Kilka przystawek, pięć pierwszych dań i pięć drugich, co już było dobrą zapowiedzią. Wśród nich umbryjskie makarony, gnocchi oraz dużo dań z jagnięciną, wołowiną i dziczyzną. To właśnie z tego słynie Umbria. Co drugie z dań podawane było w autentycznym sosie truflowym – trufle są tu tanie i łatwo dostępne jak nigdzie indziej we Włoszech.

Za butelkę umbryjskiego wina zapłaciliśmy tyle, co dzień wcześniej w Sienie za dwa kieliszki. Dania, które widać na zdjęciach kosztowały od 11 do 14 euro. Gdy ktoś pyta, czy Włochy są tanie i co tam można zjeść poza owocami morza, carbonarą i pizzą, to zawsze odpowiadamy: to zależy czy pójdziesz do pierwszej lepszej restauracji, czy wysilisz się trochę, aby znaleźć miejsce wyjątkowe. W Umbrii takie perełki są na każdym kroku – trzeba tylko zejść z utartego, turystycznego szlaku.

Cascata delle Marmore – jak dostać się na wodospad koło Terni?

Słynny wodospad Cascata delle Marmore znajduje się w Umbrii, około 8 km od miasta Terni, na terenie Parku Regionalnego Rzeki Nera (wł. Parco Regionale Fluviale del Nera). Najłatwiej dostać się tutaj samochodem, ale można też dojechać komunikacją publiczną.

Stacja kolejowa w Terni ma nawet bezpośrednie połączenia z Rzymem oraz ze stacją przesiadkową w Orte dlatego można tu przyjechać pociągiem zarówno przy okazji pobytu w Wiecznym Mieście (bezpośrednio), jak i z Florencji (z jedną przesiadką).

Parking przy Cascata delle Marmore

Jeśli przyjeżdżasz samochodem, to w nawigacji google jako cel ustaw „Cascata delle Marmore biglietteria„. Kasy znajdują się tuż obok parkingu.

Alternatywnie możesz też wpisać adres: Piazzale Felice Fatati 1, 05100 Collestatte Piano.

Parking jest płatny: 2 euro za godzinę lub 10 euro za cały dzień (płatne z góry w parkometrze). W weekendy do parkometrów ustawiają się kolejki. Zwróć uwagę, że na parkingu jest kilka parkometrów.

Cascata delle Marmore komunikacją publiczną

Jeśli nie dysponujesz samochodem, to możesz skorzystać z oferty Marmore Link, która powstała przy współpracy Trenitalia z Busitalia.

Na oficjalnej stronie włoskich kolei https://www.trenitalia.com/ wpisz nazwę miasta, z którego wyjeżdżasz, a jako miejsce docelowe wpisz Cascata delle Marmore. Wyświetlą Ci się dostępne połączenia kolejowe do miasta Terni, a następnie sprzed dworca kolejowego w Terni do wodospadu można dojechać autobusem komunikacji miejskiej linii 7 lub autobusem międzymiastowym linii E621. Cała podróż odbywa się na jednym bilecie, który można kupić przez internet na oficjalnej stronie włoskich kolei.

Usługa Marmore Link realizowana jest we wszystkie dni tygodnia, a autobus kursuje z częstotliwością około 30 minut. Czas podróż autobusem z dworca kolejowego w Terni do wodospadu to około 20 minut.

Szczegółowe informacje na temat tego połączenia znajdziesz na oficjalnej stronie Trenitalia.

Miło mi, że dotarłeś lub dotarłaś do końca tego przewodnika. Jeśli artykuł okazał się pomocny, zostaw proszę komentarz u dołu.

• Masz pytania? Napisz komentarz poniżej. Otrzymam powiadomienie i odpowiem Ci zazwyczaj w ciągu jednego dnia. Wróć tu na drugi dzień i sprawdź moją odpowiedź (nie czekaj na mailowe powiadomienie o odpowiedzi).
• Będzie nam miło, jeśli dołączysz do 69 000 osób, które obserwują nasze konto na instagramie.
• Prowadzimy też największy w Polsce włoski profil bloga na Facebooku, który zgromadził 173 000 zaangażowanych obserwatorów.
• Zapraszamy również na największą Facebookową Grupę miłośników Włoch, która liczy ponad 100 000 Członków. Tam porad udzielają także Czytelnicy!